بررسی تأثیر سازه‌های فردی و اجتماعی بر شدت اخلاقی ادراک شده توسط حسابداران

نویسندگان
محمد نمازی 1
فهیمه ابراهیمی 2
1 استاد حسابداری دانشگاه شیراز، (نویسنده مسئول)
2 دانش‌آموخته دکتری حسابداری دانشگاه شیراز .f_ebrahimi596@yahoo.com
10.29252/aapc.2.4.97
چکیده
هدف این پژوهش بررسی تأثیر سازه‌های فردی و اجتماعی بر شدت اخلاقی ادراک شده توسط حسابداران شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و اولویت‌بندی این عوامل است. این پژوهش، از نوع پژوهش‌های کمی و گردآوری داده‌های آن از طریق پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را کارکنان حسابداری شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در سال 1394 تشکیل می‌دهند. بدین منظور، تعداد 250 عدد پرسشنامه به مدیران مالی و حسابداران شرکت‌های بورسی ارسال شد تا تأثیر عوامل جنسیت، سن، سطح تحصیلات، رشته تحصیلی و دینداری مورد بررسی قرار گیرد. نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌ها با استفاده از الگو‌سازی معادلات ساختاری بیانگر تأثیر منفی و معنادار جنسیت و همچنین تأثیر مثبت و معنادار سن و دینداری بر شدت اخلاقی ادراک شده است در حالی که تأثیر متغیرهای سطح تحصیلات و رشته تحصیلی معنادار نیست. نتایج حاصل از اولویت‌بندی این عوامل نیز بیانگر این است که متغیرهای دینداری و جنسیت دارای بیشترین تأثیر بر شدت اخلاقی ادراک شده هستند. از این رو، به منظور افزایش ادراک حسابداران از شدت اخلاقی، توجه به راهکارهایی مانند اجرای برنامه‌های آموزشی اخلاق و برنامه‌های فرهنگی و دینی در دانشگاه‌ها و شرکت‌ها که می‌توانند تأثیر مثبتی بر شدت اخلاقی بگذارند، حائز اهمیت است.
کلیدواژه‌ها
خلاق در حسابداری
الگو‌سازی معادلات ساختاری
سازه‌های اجتماعی
سازه‌های فردی
شدت اخلاقی ادراک شده

عنوان مقاله English

Investigating the Effect of Personal and Social Factors on the Perceived Moral Intensity by Accountants

نویسندگان English

Mohammad Namazi 1
fahimeh Ebrahimi 2
1 Professor of Accounting, Shiraz University, Shiraz, Iran (Corresponding author)
2 Ph.D. graduate in accounting, Shiraz University, Shiraz, Iran (f_ebrahimi596@yahoo.com)
چکیده English

The aim of the present research is to investigate the effect of personal and social factors on the perceived moral intensity by accountants of companies listed on the Tehran Stock Exchange (TSE), and prioritizing these factors. This research is a quantitative study, which collects its information based on the survey approach. The statistical population of the study is the accounting employees of the TSE in 2015.In total, 250 questioners were sent to the financial managers and accountants of the active firms on the TSE in order to examine the effect of gender ,age ,education level, major of the study, and religiosity on the moral intensity. The results of testing hypotheses, by exerting structural equation modelling, indicate that gender posits a negative and significant effect, and age and religiosity provide positive and significant effect on the perceived moral intensity; whereas, education level and major reveal insignificant effect on the perceived moral intensity. The results of prioritizing these factors demonstrate that religiosity, and gender respectively, provide the largest effects on the perceived moral intensity. Hence, in order to increase accountants’ perception of moral intensity, it is vital to pay attention to such solutions as execution of educational moral programs and cultural and religious plans in universities and companies, as they would have a positive effect on moral intensity.

کلیدواژه‌ها English

Perceived Moral Intensity
Personal Factors
Social Factors
Ethics in Accounting
Structural Equation Modelling
افشانی، سید علیرضا؛ نوریان، مرتضی؛ مهدوی زفرقندی، مهدی. (1391). مرجع کاربردیSPSS 17، چاپ ششم، تهران: انتشارات بیشه.
Abdolmohammadi, M. J., Read, W. J., and D. P. Scarbrough. 2003. Does selection-socialization help to explain accountants’ weak ethical reasoning?. Journal of Business Ethics 42(1): 71–81,
بیگی هرچگانی، ابراهیم؛ بنی‌مهد، بهمن؛ رئیس زاده، سید محمدرضا؛ رویایی، رمضانعلی. (1395)، بررسی تاثیر ویژگی رفتاری فرصت طلبی بر هشداردهی حسابرسان، فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، دوره 1، شماره 2، صص 95-65.
Alexander, C. S., and H. J. Becker. 1978. The use of vignettes in survey research. Public Opinion Quarterly 42(1): 93-104.
ثقفی، علی؛ رحمانی، حلیمه؛ رفیعی، افسانه. (1389)، آموزش اخلاق حسابداری در دوره کارشناسی، فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، دوره 5، شماره 2-1، صص 18-7.
Alleyne, P., Devonish, D., Nurse, J., and C. Cadogan-McClean. 2006. Perceptions of moral intensity among under- graduate accounting students in Barbados. Journal of Eastern Caribbean Studies 31(3): 1-26.
حجازی، رضوان و مسافری، جنت. (1391)، رابطه جنسیت با اخلاق حرفه‌ای در جامعه دانشگاهی و حرفه حسابداری، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، دوره 7، شماره 1، صص 8-1.
Betz, M., O’Connell, L., and J. M. Shepard 1989. Gender differences in productivity for unethical behavior. Journal of Business Ethics 8: 321-324.
حسا‌س یگانه، یحیی و مقصودی، امید. (1390)، ارزش‌های اخلاقی در قضاوت حرفه‌ای حسابرس، فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، دوره 6، شماره 1، صص 73-62.
Borkowski, S., and Y. J. Ugras. 1998. Business students and ethics: A meta-analysis. Journal of Business Ethics 17: 1117–1127.
خدایاری‌فرد، محمد. (1388). آماده‌سازی مقیاس دینداری و ارزیابی سطوح دینداری اقشار مختلف جامعه ایران. طرح پژوهشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.
Cohen, J. R., Pant, L. W., and D. J. Sharp. 1998. The effect of gender and academic discipline diversity on the ethical evaluations, ethical intentions, and ethical orientation of potential public accounting recruits. Accounting Horizons 12(3): 250–270.
ستایش، محمدحسین؛ ماهر، محمدهادی؛ ابوالحلاج، مسعود. (1391)، بررسی تأثیر سازه‌های فردی و اجتماعی بر درک اصول اخلاقی بین مدیران مالی و بودجه دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور، فصلنامه حسابداری سلامت، دوره 1، شماره 1، صص 32-17.
Conroy, S. J., and T. L. N. Emerson. 2004. Business ethics and religion: religiosity as a predictor of ethical awareness among students. Journal of Business Ethics 50(4): 383-396.
فرج‌زاده دهکردی، حسن و اسمعیلی کجانی، محمد. (1393)، بررسی رابطه متقابل معنویات و مادیات با تصمیم‌گیری اخلاقی، فصلنامه اخلاق در علوم و فنآوری، دوره 9، شماره 3، صص 10-1.
Craft, J. (2013). A review of the empirical ethical decision-making literature: 2004–2011. Journal of Business Ethics 117(2): 221–259.
فرج‌زاده دهکردی، حسن و نورشاهی، کبری. (1394)، اولویت‌ بندی ارزش‌های شخصی و ویژگی‌های فردی حسابداران: نقدی بر آموزش حسابداران، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، شماره 25، صص 133-118.
Douglas, P., Davidson, R., and B. Schwartz. 2001. The effect of organizational culture and ethical orientation on accountants’ ethical judgments. Journal of Business Ethics 34(2): 101–121.
فروغی ابری، میثم؛ جعفری، علیرضا؛ نادری بنی، رحمت اله. (1393)، عوامل موثر بر قضاوت‌های اخلاقی در بین جامعه حسابداران رسمی ایران، فصلنامه حسابداری مالی، سال ششم، شماره 22، صص 133-114.
Fredin, A. J. 2011. The effects of anticipated regret on the whistleblowing decision. Ethics & Behavior 21(5): 404-427.
معین الدین، محمود؛ نایب‌زاده، شهناز؛ دین‌پژوه، فاطمه. (1394)، بررسی تأثیر ویژگی‌های منتخب فردی بر رفاه حسابداران حرفه ای و نقش میانجی اخلاق اسلامی و جو اخلاقی سازمان، حسابداری مدیریت، دوره 8، شماره 24، صص 41-25.
Gilligan, C. 1982. In a different voice. Cambridge. MA: Harvard.
مؤمنی، منصور و فعال قیومی، علی. (1389). تحلیل‌های آماری با استفاده از SPSS. چاپ دوم، تهران: انتشارات کتاب نو.
Jaffee, S., and J. S. Hyde (2000). Gender differences in moral orientation: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 126(5), 703–726.
مهدوی، غلامحسین و موسوی‌نژاد، سید روح‌اله. (1390)، تأثیر میزان و شرایط اخلاقی بر تصمیم‌گیری مدیران مالی دستگاه‌های اجرایی دولتی استان فارس، فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، دوره 6، شماره 4، صص 52-41.
Jeffrey, C. 1993. Ethical development of accounting students, business students, and liberal arts student. Issues in Accounting Education 8: 86-96.
نمازی، محمد و ابراهیمی، فهیمه. (1393)، بررسی تأثیر متغیر تعدیلی شدت اخلاقی ادراک شده بر قصد گزارش داخلی موارد تقلب توسط حسابداران، بررسی‌های حسابداری، دوره 2، شماره 5، صص 133-109.
Johari, R. J., Mohd‐Sanusi, Z., and V. K. Chong. 2017. Effects of auditors' ethical orientation and self‐interest independence threat on the mediating role of moral intensity and ethical decision‐making process. International Journal of Auditing, 21(1): 38-58.‌
نمازی، محمد و ابراهیمی، فهیمه. (1395)، مدل‌بندی و تعیین اولویت عوامل مؤثر بر قصدگزارش تقلب‌های مالی توسط حسابداران، مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال دوازدهم، شماره 49، صص 28-1.
Jones, T. 1991. Ethical decision making by individuals in organizations: An issue-contingent model. Academy of Management Review 16(2): 231–248.
نمازی، محمد؛ رجب دری، حسین؛ روستامیمندی، اعظم. (1396)، بررسی تعداد و تحلیل ‌محتوای مقاله‌های مرتبط با اخلاق حرفه‌ای حسابداری در ایران، پیشرفت‌های حسابداری، دوره 9، شماره 1، صص 226-192.
Karande, K., Shankarmahesh, M. N., Rao, C. P., and Z. M. Rashid. 2000. Perceived moral intensity, ethical perception, and ethical intention of American and Malaysian managers: A comparative study. International Business Review 9: 37–59.
وکیلی‌فرد، حمیدرضا و حسین‌پور، فاطمه. (1396)، بررسی اثر شدت نگرش مذهبی حسابداران بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت، فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، دوره 2، شماره 3، صص 214-185.
Lee, L., Petter, S. Fayard, D., and S. Robinson. 2011. On the use of partial least squares path modeling in accounting research. International Journal of Accounting Information Systems 12(4): 305-328.
Leitsch, D. L. 2004. Differences in the perceptions of moral intensity in the moral decision process: an empirical examination of accounting students. Journal of Business Ethics 53(4): 313–323.
Leitsch, D. L. 2006. Using dimensions of moral intensity to predict ethical decision-making in accounting, Accounting Education: An International Journal 15(2): 135–149.
Loe, T., Ferrell, L., and P. Mansfield. 2000. A review of empirical studies assessing ethical decision-making in business. Journal of Business Ethics 25(3): 185–204.
Marques, P., and J. Azevedo-Pereira. 2009. Ethical ideology and ethical judgments in the Portuguese accounting profession. Journal of Business Ethics 86(2): 227–242.
Musbah, A., Cowton, C. J., and D. Tyfa. 2014. The role of individual variables, organizational variables and moral intensity dimensions in Libyan management accountants’ ethical decision making. Journal of Education for Business 134 (3): 335-358.
Musbah, A., Cowton, C. J., and D. Tyfa. 2016. The role of individual variables, organizational variables and moral intensity dimensions in Libyan management accountants’ ethical decision-making. Journal of Business Ethics 134(3): 335-358.‌
Pierce, B., and B. Sweeney. 2010. The relationship between demographic variables and ethical decision making of trainee accountants. International Journal of Auditing 14(1): 79–99.
Rest, J. R. 1979. Development in Judging Moral Issues. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Rest, J. R. 1986. Moral Development: Advances in Research and Theory. New York, NY: Prager.
Shafer, W. E., Morris, R. E., and A. A. Ketchand. 1999. The effects of formal sanctions on auditor independence. Auditing: A Journal of Practice & Theory 18: 85-101.
Shawver, T. J., and L. H. Clements. 2015. Are there gender differences when professional accountants evaluate moral intensity for earnings management?. Journal of Business Ethics 131(3): 557-556.
Shawver, T. J., Clements, L. H., and J. T. Sennetti. 2015. How does moral intensity impact the moral judgments and whistleblowing intentions of professional accountants?. In Research on professional responsibility and ethics in accounting (27-60). Emerald Group Publishing Limited.
Shawver, T. J., and W. F. Miller. 2017. Moral intensity revisited Measuring the benefit of accounting ethics interventions. Journal of Business Ethics 141(3): 587-603.‌
Silver, L., and S. Valentine. 2000. College students’ perceptions of moral intensity in sales situations. Journal of Education for Business 75(6): 309–314.
Sims, R. L., and G. D. Bingham. 2017. The moderating effect of religiosity on the relation between moral intensity and moral awareness. Journal of Religion and Business Ethics 4(1): 1-19.‌
Sweeney, B., and F. Costello. 2009. Moral intensity and ethical decision-making: An empirical examination of undergraduate accounting and business students. Accounting Education: An International Journal 18(1): 75–97.
Vitell S. J. 2009. The role of religiosity in business and consumer ethics: A review of the literature. Journal of Business Ethics 90(2): 155-167.
Walker, A., Smither, J., and J. DeBode. 2012. The effects of religiosity on ethical judgments. Journal of Business Ethics 106(4):437–452.
Wetzels, M., Odekerken-Schröder, G., and C. Van Oppen. 2009. Using PLS path modeling for assessing hierarchical construct models: Guidelines and empirical illustration. MIS quarterly 31: 177-195.
حسابداری ارزشی و رفتاری
دوره 2، شماره 4
زمستان 1396
صفحه 97-121