رتبه بندی عوامل موثر بر اجتناب مالیاتی شرکتی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، s.tayefeh@yahoo.com
2 استاد حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، نویسنده مسئول،
3 دانشیار حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین farzinrezaei@yahoo.com
4 استادیار حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، s.aliahmadi@khuisf.ac.ir
چکیده
بر اساس نظریه نمایندگی و با وجود عدم تقارن اطلاعاتی بین مؤدیان مالیاتی و دولت، به­طور طبیعی شرکت­ها سعی می­ کنند در پرداخت مالیات اجتناب کنند. از سوی دیگر دولت­ها با توجه به محدودیت­های موجود در تلاشند با شناسایی مؤدیان مالیاتی پرریسک، مطابق قوانین و مقررات، مالیات حداکثری را وصول کنند و پژوهش­گران این حوزه نیز به دنبال شناسایی عوامل مؤثر بر اجتناب مالیاتی هستند. این تحقیق با رویکردی کیفی-کمی و با هدف رتبه­ بندی عوامل موثر بر اجتناب مالیاتی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران انجام شده است. برای انجام تحقیق حاضر، ابتدا با پرسش از 10 خبره دانشگاهی و مالیاتی (مستقل نظر از هم)، 37 عامل کمی مؤثر بر اجتناب مالیاتی در هشت بُعد، که بر اساس گزارش ­های منتشره در خصوص این شرکت­ها قابل اندازه ­گیری است، شناسایی شد. سپس این عوامل و متغیر وابسته، اندازه­ گیری و با استفاده از تکنیک معادلات ساختاری، اثرگذاری ابعاد، مورد آزمون قرار گرفت. در انتها براساس ابعاد تایید شده، با استفاده از پرسشنامه مقایسه زوجی توزیع شده بین همان خبرگان و تحلیل سلسله مراتبی، رتبه­ بندی انجام شد. جامعه آماری تحقیق شامل 77 شرکت بورسی بوده که به روش غربالگری انتخاب شدند و دوره زمانی آن، سال­های 1395-1391 است. مصاحبه با خبرگان در سال 1396 انجام و پرسشنامه­­های رتبه­ بندی نیز در سال 1397 توزیع شد. نتایج تحقیق نشان داد ابعاد تایید شده و رتبه ­بندی آنها به شرح زیر است: عوامل تجاری، عوامل راهبری شرکتی، عوامل مربوط به حسابرس، عوامل مربوط به گزارش‌های مالی، عوامل مربوط به صنعت، ویژگی­های عمومی، عوامل مربوط به بازار سرمایه و عوامل اجتماعی.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Ranking of Effective Factors on Corporate Tax Avoidance

نویسندگان English

siamak tayefeh 1
mohsen dastgir 2
farzin rezaee 3
saeid ali ahmadi 4
1 PHD student of Islamic azad university,Isfahan (khurasgan) branch ( s.tayefeh@yahoo.com)
2 full professor of Islamic azad university,Isfahan (khurasgan) branch (Corresponding Author),
3 Associate professor of Islamic azad university,Qazvin branch(farzinrezaei@yahoo.com)
4 Assistant professor of Islamic azad university,Isfahan (khurasgan) branch.(s.aliahmadi@khuisf.ac.ir)
چکیده English

The Hierarchy of Effective Factors on Corporate Tax Avoidance Because of the information asymmetry within taxpayers and governments, commonly, the taxpayers try avoid the payment of tax. The problem can be explained by Agency theory. On the other hand, governmants try to maximize receiving tax by recognizing risky taxpayers and researchers try to recognize effective factors on tax avoidance. The aim of the research is the hierarchy of effective factors on corporate tax avoidance on Tehran stock exchange. In this research, first, 37 quantity factors are recognized that affect on corporate tax avoidance in 8 dimensions by interview with academic and professional experts that can be measure by corporate reports.

Then the factors and dependent variable are measured and are tested the efficacy of the dimensions by structural equation model (SEM). Finally, based on confirmed dimensions, hierarcy is done by contributed analytic hierarchy process quastionaries with same experts. Statistic population in this research involves 77 companies listed in Tehran Stock Exchange during the period 2013-2017 that are selected by systematic delete. The interview with experts done at 2017 and questionaries contributed at 2018. Results show that the hierarchy of effective factors on corporate tax avoidance is: trading factors, corporate governance factors, auditor factors, financial reporting factors, industrial factors, public attributes, capital market factors and social factors.

کلیدواژه‌ها English

Tax Avoidance
Risky Taxpayers
Companies Public Information
Companies Private Information
Allingham, M. G. and A. Sandmo., .1972. Income tax evasion: A theoretical analysis. Journal of Public Economics. 1: 323-338.
آقایی، محمدعلی؛ حسنی، حسن و باقری، حسن. (1397)، نقش توانایی مدیریت در اجتناب مالیاتی شرکتی: شواهدی از بورس اوراق بهادار تهران، فصلنامه مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال 14، شماره 57، 1397، صص 24- 47.
Chan, H, K., Mo, P, L, L , Zho, A, Y. 2013. Government ownership, corporate governance and tax aggressiveness. Accounting and finance, v 533, issue 4: 112-140.
اسعدی، عبدالرضا. (1395)، حاکمیت شرکتی و عملکرد شرکتهای هلدینگ و تابعه در بورس اوراق بهادار تهران، مجله راهبرد مدیریت مالی، سال چهارم، شماره پانزدهم، 1395، صص 151-129.
Desai, M., Dyck, I., Zingales, L., 2007. Theft and taxes. Journal of Financial Economics. 84: 591–623.
اسمعیلی، سعید؛ جبارزاده‌کنگرلوئی، سعید و متوسل، مرتضی. (1393)، بررسی رابطه هموارسازی سود مشمول مالیات با اجتناب مالیاتی و محتوای سود اطلاعاتی مشمول مالیات شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و چهارم، 1393، صص 113- 133.
Deslandes, M., Landry, S., 2007. Taxable Income, Tax-Book Differences and Earnings Quality. Université du Québec à Montréal . 44: 510–540.
افلاطونی، عباس و نعمتی، مرضیه. (1397)، نقش کیفیت گزارشگری مالی و کیفیت افشا در افزایش اعتبار تجاری: رویکرد متغیرهای ابزاری، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، دوره 25، شماره اول، 1397، صص 20-1.
Ben-Hsien, B., and Da- Hsien, B. 2004. Income Smoothing, Earnings Quality and Firm Valuation. Journal of Business Finance& Accounting. 99: 112-146.
باقری، بهروز و عموری، مهدی. (1388)، شناسایی و اولویت بندی نسبت های مالی اثرگذار بر درآمد مشمول مالیات، فصلنامه تخصصی مالیات، شماره چهارم، صص 73-80.
Campbell, K. and Helleloid, D. 2016. Social responsibility and tax avoidance. Journal of Accounting Education. Doi:10.1016/j .jaccedu.2016.09.001.
برزگری خانقاه، جمال و فیض‌پور، محمدعلی. (1392)، حسابرسی مالیاتی مبتنی بر ریسک :تجاربی از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه"، مجله پژوهش‌های حسابداری، شماره 9، صص 23-43.
Cook, K. A., and Moser, W, J and Omer, C, T. 2017. Social responsibility and tax avoidance and ex-ante cost of capital. Journal of business finance accounting. Doi:10.10.1111/jbfa.12258.
بحری ثالث، جمال؛ بهنمون، یعقوب و مددی زاده، ابراهیم. (1393)، ویژگیهای هیأت مدیره و استراتژی مالیاتی جسورانه، فصلنامه حسابداری مدیریت، سال هفتم، شماره بیست و دوم، صص 24-45.
Dechow, P.M. and D.J. Skinner. 2000. Earnings Management: Reconciling the Views of Accounting Academics, Practitioners, and Regulators. Accounting Horizons. 110:235 50.
بنی‌مهد، بهمن؛ عربی، سیدمهدی و حسن‌پور، شیوا (1397). پژوهش‌های تجربی و روش-شناسی در حسابداری، چاپ دوم. تهران: ترمه.
Desai, M.A., Dharmapala, D.2009. Corporate Tax Avoidance and Firm Value. Review of Economics and Statistics, 91(3): 537–546.
بهشتی، یعقوب و رویایی، رمضانعلی (1396)، بررسی رابطه بین فلسفه اخلاق فردی و نگرش فرار مالیاتی، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال دوم، شماره چهارم، صص 247-275.
Demerjian, P., B. Lev, M. Lewis, and S. MacVay.2013. Managerial ability and Earnings quality. The Accounting Review, 88(2): 463-498
حساس یگانه، یحیی و گل محمدی شورکی، مجتبی (1390)، رابطه بین نرخ مؤثر مالیات و ویژگی‌های شرکت‌ها، پژوهشنامه مالیات، شماره دوازدهم، 1390، صفحه 239-263.
Dhaliwal, D, S., Huang, S, X., Moner, W., Pereira, R. 2011. Corporate Tax Avoidance and the Level and Valuation of Firm Cash Holdings. Contemporary Accounting Research,21: 431–459.
حسنی القار، مسعود و صابر شعری، آناقیز. (1396)، بررسی تاثیر توانایی مدیریت بر اجتناب مالیاتی، مجله دانش حسابداری، دوره هشتم، شماره (1)، 1396، صفحه 107 تا 134.
Dhaliwal, D., Judd, J. S., Serfling, M. A., Shaikh, S.A.2016. Customer Concentration Risk and the Cost of Equity Capital. Journal of Accounting and Economics, 61(1): 23-48.
خانی، عبدالله؛ ایمانی، کریم و ملایی، مهنام. (1393)، بررسی رابطه بین تخصص حسابرس در صنعت و اجتناب مالیاتی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، دانش حسابرسی، دوره13، شماره 25، صص 42-68.
Donohoe, P , M., Knechel , W, R.2013.Does corporate tax aggressiveness influence audit pricing?. Contemporary Accounting Research. 22: 440-461.
خدادادی، ولی و تاکر، رضا. (1391)، تاثیر ساختار حاکمیت شرکتی بر عملکرد مالی و ارزش شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، شماره 15، 1391، صفحه 36-57.
Ferguson, A., J. Francis, and D. Stokes.2003. The effects of firm-wide and office-level industry expertise on audit pricing. The Accounting Review,78 (2): 429–448.
خدامی‌پور، احمد و بزرایی، یونس. (1394)، تاثیر رقابت بازار محصول بر اجتناب مالیاتی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و هفت، صص 211 - 227.
Francisa, J., LaFondb, R., Olssona, P., Schipperc, K.2005. The market pricing of accruals quality, Journal of Accounting and Economics. NC 27708-0120.
خدامی پور، احمد؛ هوشمند زعفرانیه، رحمت اله و دلدار، مصطفی. (1392)، بررسی تأثیر نرخ مؤثر مالیاتی بر سیاست تقسیم سود در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره هفدهم، صص 32 تا 55.
Givoly, D and Hayn, C.2000.The changing time-series properties of earnings, cash flows and accruals: has financial accounting become more conservative?, Journal of Accounting and Economics, 29 (1): 287–320.
خدامی‌پور، احمد و امینی‌نیا، میثم. (1392)، بررسی ارتباط اجتناب از پرداخت مالیات و هزینه بدهی و تاثیر مالکیت نهادی بر این رابطه، پژوهشنامه مالیات، شماره نوزدهم، صص135- 155.
Gul, F. 2010. Earnings quality: Some evidence on the role of auditor tenure and auditors’ industry expertise. Journal of Accounting and Economics, 47(3): 265–287.
خواجوی، شکرالله و کیامهر، محمد. (1394)، بررسی رابطه بین کیفیت حسابرسی و اجتناب مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و ششم، صص 361-380.
Hanlon, M., and S. Heitzman. 2010. A review of tax research. Journal of Accounting and Economics, 50 (2- 3): 127–178.
دارابی، رویا؛ پاشانژاد، یوسف و تدوین فرد، اسماعیل. (1396)، بررسی رابطه مسوولیت اجتماعی، عملکرد اقتصادی و اجتناب مالیاتی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، مجله بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 4، شماره 15، صص 67-92.
Huang, H. H., Lobo, G. J., Wang, C., & Xie, H. (2016). Customer concentration and corporate tax avoidance. Journal of Banking & Finance, 72, 184-200.
دستگیر، محسن؛ ایزدی‌نیا، ناصر؛ عسکری، علی و رمضانی، مهدی. (1394)، ارائه مدل انتخاب برای حسابرسی مالیاتی مبتنی بر ریسک اشخاص حقوقی در ایران، پژوهشنامه مالیات، شماره 25، صص 340-365.
Jensen, M.,Meckling, W. 1976. Theory of the firm: managerial behavior ,agency costs and ownership structure, Journal of Financial Economics, 3: 305–360.
دیانتی دیلمی، زهرا؛ بنی‌مهد، بهمن و روستایی دره میانه، الهام. (1394)، رابطه بین استراتژی شرکتهای تجاری و سطح اجتناب مالیاتی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره 25، صص 123-156.
Kim, K. A., & Limpaphayom, P. 1998. Taxes and firm size in Pacifi-Basin emerging economies. Journal of International Accounting, Auditing & Taxation, 7(1): 47-8.
رحمانی، علی؛ ملانظری، مهناز؛ اربابی بهار، زهرا. (1393)، بررسی رابطه تفاوت مالیات تشخیصی و مالیات ابرازی با اجتناب از پرداخت مالیات، پژوهشنامه مالیات، شماره 25، صص 116-140.
Khwaja, Munawer Sultan. Rajul Awasthi, and Jan Loeprick .2011. Risk-Based Tax Audits: Approaches and Country Experiences, The International Bank for Reconstruction and Development, The World Bank,1818 H Street NW, Washington DC 20433.
رضایی، فرزین و رحیمی آتانی، هانیه. (1395)، رابطه بین مسئولیت‌‌پذیری اجتماعی، عملکرد مالی و ضریب واکنش سود شرکت‌ها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین.
Kwun, p. arzimanoglou. A , Berg. A .2010. Definition of drug resistant epilepsy, wiley online library, volume 51 , issue 6: 133-160.
رضایی، معصومه و رضایی، فرزین. (1395)، ارتباط چسبندگی هزینه و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، شماره دوم، صص 163-191.
Liberman, M., ASABA, A.2006. HY DO FIRMS IMITATE EACH OTHER?, Academy of Management Review, Vol. 31, No. 2, 366–385.
رضایی، فرزین و مظاهری، پریا. (1395)، تاثیر معامله با اشخاص وابسته بر اجتناب مالیاتی شرکتها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین.
Linch, D., Kubick, T. R., Mayberry, M.A., & Omer, T. C. 2013. Product Market Power and Tax Avoidance: Market Leaders, Mimicking Strategies, and Stock Returns, www.ssrn.com
رمضان‌نیا،‌ حسن و رضایی، فرزین. (1396)، بررسی اثر مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت بر ریسک سیستماتسک و ریسک غیر سیستماتیک با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌ها، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، شماره چهارم، صص 189-214.
Lin, Z. J.; and M. Liu .2009. The Impact of Corporate Governance on Auditor Choice: Evidence from China. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 89: 44-59.
فروغی، داریوش و محمدی، شکوفه. (1392)، بررسی رابطه بین اجتناب مالیاتی و ارزش و سطح نگهداشت وجه نقد شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه مالیات، شماره بیستم، صص 101 - 122.
Minnick, K., &Noga, T.2010. Do corporate governance characteristic influencing tax management?. Journal of Corporate Finance, 16: 703 – 718.
سپاسی، سحر؛ پارساپور، محمدرضا و رضایت، محیا. (1396)، طراحی مدل مدل تاثیر بعد اقتصادی مسئولیت اجتماعی بر اجتناب مالیاتی با استفاده از رویکرد معادلات ساختاری، پژوهشنامه مالیات، شماره بیست و پنج، صص 31 - 68.
Muth, M. M., and Donaldson, L. 1998. Steward theory and board structure: A contingency approach. Corporate Governance. 6: 5-28.
شوروزی، محمدرضا؛ خلیلی، محسن؛ سلیمانی، حمید و فروتن، امید. (1394)، ارتباط بین حاکمیت شرکتی و عملکرد شرکت بر مبنای رگرسیون فازی، پژوهشهای حسابداری مالی و حسابرسی، سال هفتم، شماره 25، صص 121-139.
Opler, T., Pinkowitz, L., Stulz, R. & Williamson, R. (1999). «The Determinants and Implications of Corporate Cash Holdings", Journal of Financial Economics, Vol. 52, 3–46.
شیبانی تذرجی، عباس؛ خدامی‌پور، احمد و پورحیدری، امید. (1397)،بررسی تاثیر تمرکز مشتری بر اجتناب مالیاتی، بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 25، شماره دوم، صص 214 -232.
Park, S. 2018. Related Party Transactions and Tax Avoidance of
لاری دشت بیاض، محمود؛ قایم مقامی، کامران و کهرمی، قاسم. (1395)، بررسی عوامل موثر بر فرار مالیاتی در استان خراسان جنوبی با تاکید بر مولفه‌های فرهنگی، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری – سال اول، شماره اول، صص 139- 164.
Business Groups. Sustainability Journal. doi:10.3390/su10103571.
مجتهدزاده، ویدا؛ ابوحمزه، مینا و میرزایی، محمدمهدی. (1394)، تأثیر کیفیت افشای شرکتی بر کاهش گریز مالیاتی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهش‌های تجربی حسابداری، سال چهارم، 1394، شماره15، صص 1-21 .
Palmrose, Z. V. 1988. An analysis of auditor litigation and audit service quality. Accounting Review, 63: 55–73.
مشایخی، بیتا و علی پناه، صبری. (1394)، تأثیر راهبری شرکتی بر رابطه‌ی بین اجتناب از مالیات و ارزش شرکت، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابداری، سال هفتم، شماره 25، صص 64-49.
Pei-Hui, M, Moore, J,A. Neubaum, D, O .2014. TAX AVOIDANCE, FINANCIAL EXPERTS ON THE BOARD, AND BUSINESS STRATEGY, Journal of Accounting and Economics, 6: 5-28.
مشایخی، بیتا و سیدی، سیدجلال. (1393)، راهبری شرکتی و اجتناب مالیاتی، مجله دانش حسابداری، سال ششم، صص 83-10.
Peress, J. 2010. Product market competition, insider trading and stock market efficiency. Journal of Finance, 65: 1-43.
موسوی، احمد؛ رضایی، فرزین و شاه‌ویسی فرهاد. (1396)، تبیین ایفای مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت‌ها و تاثیر آن بر خصوصیات کیفی اطلاعات مالی، فصلنامه حسابداری مدیریت، سال دهم، شماره سی و سوم،صص 89-109.
Piercy, N., Lane, N. 2006. The Underlying Vulnerabilities in Key Account Management Strategies. European Management Journal, 24(2-3): 151-162.
محمدی، جواد و فخاری، حسین. (1395)، تاثیر خودکنترلی و تعهدات دینی مدیران مالی بر کیفیت افشای اطلاعات، دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، شماره دوم، صص 41-63.
Rezaee, F., Sherafati, F. 2015. Impact of tax avoidance co-determinant on relationship between future and current profitability. Iranian jornal of business and economics. V2. I3: 43-70.
مهرانی، کاوه و پروایی، اکبر. (1393)، کیفیت افشا در شرکتهای خانوادگی، بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 21، شماره چهارم، صص 540-527.
Rezaee, F., zare, m. 2014. Effect of product market power, concentration of industrial groups and policies of leading company. Advances in environmental biology. 99: 382-393.
نیکبخت، محمدرضا و احمدخان‌بیگی، مصطفی. (1397)، تاثیر حاکمیت شرکتی بر کیفیت گزارشگری مالی: رویکرد یکپارچه، بررسیهای حسابداری و حسابرسی، دوره 25، شماره سوم، صص 444 -454.
Ross, M., Roman, L., Peter, W., Brett, G. 2017. The impact of dividend imputation on corporate tax avoidance: the case of shareholder value. Journal of corporate finance, volume 48: 492-514.
هادیان، ابراهیم و تحویلی، علی. (1392)، شناسایی عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی در اقتصاد ایران، فصلنامه برنامه‌ریزی و بودجه، سال هجدهم، شماره 2، صص 58-39.
Tien, S., Zhihong, W., Sebahattin, D. 2018. Overconfidence and tax avoidance: te role of CEO and CFO interaction. Journal of accounting and public policy, volume 37, issue 3: 241-253.
Venkatesh, P. C., and R. Chiang.1986. Information Asymmetry and the Dealers Bid-Ask Spread: A Case Study of Earnings and Dividend Announcements. The Journal of Finance, Vol. 41, No. 5: 1089- 1102.
Watson, L. 2015. Corporate Social Responsibility, Tax Avoidance and Earnings Performance, The journal of the American Taxation Association, Vol 37, issue 2: 1-21.
Watts, R. 2003. Conservatism in Accounting Part II: Evidence and Research Opportunities, Financial Research and Policy, No4: 03-25.
Sidney, C, M, Leng. Grant R, Grantly, T. 2019. The effect of the general anti-avoidance rule on corporate tax avoidance in china. Journal of contemporary accounting and economic. 15: 105-117.
Yukun Sun .2014. Corporate Tax Avoidance and Government Corruption: Evidence from Chinese Firms. 12: 120-150.
Zimmerman, J. 1983. Taxes and firm size. Journal of Accounting and Economics. 5: 119 – 149.