نقش حسابداری ذهنی در رفتار مالیاتی خویش فرمایان (مورد مطالعه: مؤدیان حقیقی استان فارس)

نویسندگان
فهیمه ابراهیمی 1
زهرا نجفی 2
1 استادیار حسابداری دانشگاه جهرم (نویسنده مسئول)
2 حسابرس ارشد مالیاتی، سازمان امور مالیاتی استان فارس(najafi_zahra00@yahoo.com)
10.29252/aapc.5.9.371
چکیده
بخش مشاغل یکی از بخش‌های تأمین‌کننده مالیات است که به دلیل اهمیت و گستردگی می‌تواند سهم زیادی در تأمین درآمدهای مالیاتی دولت داشته باشد. هدف این پژوهش بررسی نقش حسابداری ذهنی در رفتار مالیاتی خویش‌فرمایان است. این پژوهش از نوع پژوهش‌های پیمایشی است و جامعه آماری پژوهش را مؤدیان حقیقی استان فارس در سال 1398 تشکیل می‌دهند. نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌ها با استفاده از نمونه‌ای شامل 184 مؤدی حقیقی و با بهره‌گیری از نرم‌افزار R بیانگر این است که خویش‌فرمایان در استفاده از حسابداری ذهنی و محاسبات مربوط به مالیات با یکدیگر متفاوت هستند؛ از این رو، مالیات‌دهندگان حقیقی را می‌توان به دو گروه تفکیک‌کنندگان و یکپارچه‌کنندگان تقسیم کرد. همچنین نتایج بیانگر این است که بین حسابداری ذهنی مالیات بر درآمد و مالیات بر ارزش افزوده تفاوت معناداری وجود دارد. به عبارت دیگر، مالیات‌دهندگان با احتمال بیشتری برای مالیات بر ارزش افزوده، نسبت به مالیات بر درآمد، حساب ذهنی جداگانه در نظر می‌گیرند. افزون بر این، رابطه مثبتی بین دانش مالیاتی و استفاده از حسابداری ذهنی و همچنین بین حسابداری ذهنی و تمکین مالیاتی وجود دارد. با توجه به نتایج بدست آمده، در راستای تأمین درآمدهای مالیاتی دولت، توجه به عواملی مانند ارتقای دانش مالیاتی مؤدیان حقیقی که می‌تواند بر حسابداری ذهنی و تفکیک ذهنی مالیات قابل پرداخت از درآمد توسط آنها تأثیرگذار باشد، حائز اهمیت ویژه‌ای است.
کلیدواژه‌ها
حسابداری ذهنی
خویش‌فرمایان
مالیات بر درآمد
مالیات بر ارزش افزوده
تمکین مالیاتی

عنوان مقاله English

The Role of Mental Accounting in Self-employed Business Owners' Tax Behavior (Case Study: Self-employed Taxpayers of Fars Province)

نویسندگان English

Fahime Ebrahimi 1
Zahra Najafi 2
1 Assistant Professor, Jahrom University(Corresponding Author)
2 Chief Tax Auditor, State Tax Administration of Fars Province(najafi_zahra00@yahoo.com)
چکیده English

The business income tax is major source of tax revenues due to its importance and size. The purpose of this research is to investigate the role of mental accounting in shaping tax behavior of self-employed taxpayers. This is a survey research and the statistical population is comprised of individual taxpayers in Fars province in 2019. Hypothesis testing using R based on a sample of 184 small business owners revealed that self-employed taxpayers vary in how they use mental accounting and do tax calculations. They can be divided into segregators and integrators. Furthermore, the results revealed a significant difference between mental accounting of income tax and value-added tax (VAT). Taxpayers are more likely to segregate their mental accounts for VAT than they do for income tax. In addition, there is a positive relationship between tax knowledge and using mental accounting and a positive relationship between mental accounting and tax compliance. Therefore, it is important for the government to promote small business owners’ knowledge that can influence their mental accounting and, in turn, their tax compliance.

کلیدواژه‌ها English

Mental Accounting
Self-employed Taxpayers
Income Tax
VAT
tax compliance
اولی، محمدرضا؛ نیکومرام، هاشم؛ جهانشاد، آزیتا؛ پورزمانی، زهرا. (1396)، استخراج ریاضی مدل قیمت‌گذاری دارایی‌های سرمایه‌ای در چارچوب حسابداری ذهنی، دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، دوره 10، شماره 36، صص 12-1.
Adams, C., and P. Webley. 2001. Small business owners’ attitudes on VAT compliance in the UK. Journal of Economic Psychology 22:195–216.
بهشتی، یعقوب؛ رویایی، رمضانعلی. (1396). بررسی رابطه بین فلسفه اخلاق فردی و نگرش فرار مالیاتی‌، فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، دوره 2، شماره 4، صص 275-247.
Ashby, J. S., and P. Webley. 2008a. But everyone else is doing it’: a closer look at the occupational taxpaying culture of one business sector. Journal of Community & Applied Social Psychology 18:194–210.
بیات، مرضیه؛ قادری، نرمین. (1395)، قیمت مرجع و اثرات حسابداری ذهنی بر عملکرد سرمایه‌گذاران، فصلنامه دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، دوره 19، شماره 5، صص ۸۹-۱۰۴.
Ashby, J. S., and P. Webley. 2008b. The trick is to stop thinking of it as ‘your’ money: mental accounting and taxpaying. Paper presented at the IAREP/SABE World Meeting 2008: Economics and Psychology: Methods and Synergies, Rome, Italy
پارسایی، منا؛ ملانظری، مهناز. (1398)، نقش حسابداری ذهنی در تصمیمات بودجه‌بندی سرمایه‌ای، حسابداری مدیریت، دوره 12، شماره 1، صص 18-1.
Chambers, V., and M. Spencer. 2008. Does changing the timing of a yearly individual tax refund change the amount spent vs. saved?. Journal of Economic Psychology 29:856–62.
پمپین، میشل ام. (1388). دانش مالی رفتاری و مدیریت دارایی. (احمد بدری). تهران: شرکت انتشارات کیهان. (1963).
Hite, P. A. 1988. An examination of the impact of subject selection on hypothetical and self-reported taxpayer noncompliance. Journal of Economic Psychology 9: 445–466.
خواجوی، شکراله؛ کرمشاهی، بهنام. (1397)، پدیدار شناسی نقش نگرش فردی بر اخلاق مالیاتی و تمکین مالیاتی، فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. جلد 3، شماره ۵، صص 208-187.
Jackson, S. B., Shoemaker, P. A., Barrick, J. A., and F. G. Burton. 2005. Taxpayers' prepayment positions and tax return preparation fees. Contemporary Accounting Research 22(2): 409-447.
دیانتی دیلمی، زهرا؛ بلوطی، الهام؛ داروند، روناک. (1397)، خرید اینترنتی مبتنی بر ارزش: چشم‌انداز تئوری حسابداری ذهنی (مطالعه موردی: دیجی کالا، حسابداری مدیریت، دوره 11، شماره 39، صص 65-49.
Muehlbacher, S., Hartl, B., and E. Kirchler. 2017. Mental accounting and tax compliance: experimental evidence for the effect of mental segregation of tax due and revenue on compliance. Public Finance Review 45(1): 118-139.‌
صابری، مریم؛ دارابی، رویا؛ حمیدیان، محسن. (۱۳۹۸)، پرتفوی بهینه در فضای حباب سوداگری بر اساس حسابداری ذهنی، فصلنامه دانش سرمایه گذاری، دوره 8، شماره 30، صص ۱۹۱-۲۱۰.
Olsen, J., Kasper, M., Kogler, C., Muehlbacher, S., and E. Kirchler 2019. Mental accounting of income tax and value added tax among self-employed business owners. Journal of Economic Psychology 70: 125-139.‌
عرب مازار، علی اکبر؛ دهقانی، علی. (1388)، برآورد کارایی مالیات بر درآمد مشاغل و اشخاص حقوقی، پژوهشنامه مالیات، دوره 17، شماره 7، صص 64-45.
Thaler, R. H. 1985. Mental accounting and consumer choice. Marketing Science 4: 199-214.
عرب مازار، علی اکبر؛ گل محمدی، مریم؛ باقری، بهروز. (1390)، سطح تمکین مالیاتی، مهم‌ترین شاخص دست‌یابی به یک نظام مالیاتی مطلوب و کارآمد، پژوهشنامه مالیات، دوره 19، شماره 12، صص 70-27.
Thaler, R. H. 1999. Mental accounting matters. Journal of Behavioral Decision Making 12:183–206.
کیان، علیرضا؛ پورحیدری، امید؛ کامیابی، یحیی. (1396)، بررسی تأثیر حسابداری ذهنی بر رفتار سرمایه‌گذاران از دیدگاه گزارشگری مالی، پژوهش های حسابداری مالی، دوره 9، شماره 2، صص 22-1.
Tversky, A., and D. Kahneman, 1989. Rational choice and the framing of decisions. In Multiple criteria decision making and risk analysis using microcomputers 81-126. Springer, Berlin, Heidelberg.‌
کیان، علیرضا؛ پورحیدری، امید؛ کامیابی، یحیی. (1397)، بررسی رفتار مدیران در بکارگیری حسابداری ذهنی در گزارشگری صورت سود و زیان، مطالعات تجربی حسابداری مالی، دوره 15، شماره 58، صص 26-1.
‌Muehlbacher, S., and E. Kirchler. 2013. Mental accounting of selfemployed taxpayers: on the mental segregation of the net income and the tax due. FinanzArchiv: Public Finance Analysis 69:412–38.
مؤمنی، منصور؛ فعال قیومی، علی. (1389)، تحلیل‌های آماری با استفاده از SPSS. چاپ دوم، تهران: انتشارات کتاب نو.
حسابداری ارزشی و رفتاری
دوره 5، شماره 9
تابستان 1399
صفحه 371-394