بررسی تاثیر معادباوری بر کیفیت پاسخگویی در نظام حسابداری

نویسندگان
1 استادیار گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران، نویسنده مسئول
2 مربی گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران (b.tarkhouni@pnu.ac.ir)
چکیده
از دیدگاه اسلام، منشاء پاسخگویی در اعتقاد به معاد است. با توجه به این‌که در برخی منابع از حسابداری به عنوان زبان پاسخگویی یاد می‌شود و محور این تفکر تئوری ساخت‌یابی است، هدف پژوهش حاضر با تاکید بر عاملیت طبق تئوری ساخت‌یابی، بررسی تاثیر معادباوری بر کیفیت پاسخگویی در حسابداری می‌باشد. پژوهش حاضر از لحاظ رویکرد کمی است. برای تجزیه و تحلیل از روش همبستگی مبتنی بر تحلیل عامل تاییدی و مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد. جامعه آماری پژوهش در قلمرو زمانی سال 1401 شامل اعضای هیات علمی دانشگاه و حسابرسان رسمی عضو جامعه حسابداران رسمی است که حجم نمونه طبق روش‌شناسی مدل‌یابی معادلات ساختاری 243 نفر تعیین شده است. ابزار جمع‌آورده داده‌ها، پرسشنامه استخراجی از تحقیقات پیشین است. تجزیه و تحلیل داده‌ها در قالب مدل معادلات ساختاری نشان می‌دهد که تاثیر اعتقاد به معاد بر کیفیت پاسخگویی در حسابداری به صورت قوی معنادار است، این تاثیر از تایید سه نوع رابطه در مسیر پاسخگویی شامل 1- رابطه بین معادباوری و عاملیت، 2- رابطه دوسویه بین عاملیت و ساختار و 3- رابطه بین ساختار و ابعاد اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی، مالی و پایداری؛ حاصل شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد معادباوریِ عاملیت، طبق تئوری ساخت‌یابی در ایجاد ساختارها و نظام‌های ارزشی و اخلاقی از جمله نظام حسابداری تاثیر دارد که کیفیت پاسخگویی یکی از ارکان نظام حسابداری و گزارشگری مالی است. کیفیت پاسخگویی حاصل از تفکر اعتقاد به معاد، مبتنی بر ابعاد پنج‌گانه اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی، مالی و پایداری است. نتایج پژوهش حاضر با تاکید بر معادباوریِ عاملیت در دو بعد نظری و عملی، در صورت بکارگیری می تواند بهبود کیفیت پاسخگویی نظام حسابداری را به دنبال داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Effect of Believing in Resurrection on the Quality of Accountability in Accounting

نویسندگان English

iman zare 1
Baharak Tarkhouni 2
1 Assistant Professoro of accounting,Payame Noor University, Tehran, Iran (Corresponding Author)
2 Member of Factuly of payame Noor University, Tehran, Iran (b.tarkhouni@pnu.ac.ir)
چکیده English

From the point of view of Islam, the source of accountability is in the belief in resurrection. Considering that in some sources, accounting is referred to as the language of accountability and the focus of this thinking is Structuration theory, the aim of this research is to studying the effect of reciprocity on the quality of accountability in accounting, emphasizing agency according to Structuration theory. The current research is quantitative in terms of approach. For analysis, correlation method based on emphasis factor and structural equation modeling were used. The statistical population of the research in the time domain of 2022 includes university academic staff members and official auditors who are members of the official accountants community and the sample size was determined according to the structural equation modeling methodology of 243 people. The data collection tool is a questionnaire extracted from previous researches. The data analysis in the form of structural equation model shows that the influence of belief in resurrection on the quality of accountability in accounting is strongly significant, this effect is from the confirmation of three types of relationships in the course of accountability, including 1- The relationship between belief in resurrection and agency, 2- Two-way relationship between agency and structure 3- The relationship between structure and religious, ethical, social, financial and sustainability dimensions; achieved. The results of the research shows that, according to the Structuration theory, the revalidation of agency has an effect on the creation of value and ethical structures and systems, including the accounting system, and the quality of accountability is one of the pillars of the accounting and financial reporting system. The quality of response resulting from the belief in resurrection is based on the five dimensions of faith, moral, social, financial and sustainability. The results of the current research will improve the quality of accountability of the accounting system by emphasizing the reciprocity of agency in both theoretical and practical dimensions.

کلیدواژه‌ها English

Resurrection
Ethics
Accounting Accountability
Structuration Theory
Agency
Adelopo, I., I. Rufai, and M. Bello. 2023. Financial Accountability and Religious Sentiments: The case of Sukuk Bond. Journal of Business Ethics,182: 397–420.
اسعدی، علیرضا.(‌1391). قرآن و مسأله معاد، بوستان کتاب، قم.
Ahrens, T., & Chapman, C. 2002. The structuration of legitimate performance measures and management: day-to-day contests of accountability in a UK restaurant chain. Management Accounting Research, 13(2): 151-171.
انصاری، علیرضا. (1400). آثار معادباوری از منظر قرآن و روایات. فصلنامه ره توشه، 2(5)، 181-188.
Birnberg, J. G. (2011). A Proposed Framework for Behavioral Accounting Research. Behavioral Research in Accounting, 23(1), 1–43.
باباجانی، جعفر و دهقان، حسین.( 1384)، نقش حسابداری وگزارشگری مالی دولتی در ایفا و ارزیابی مسئولیت پاسخگویی از منظر پاسخگویان و پاسخ خواهان. فصلنامه مطالعات تجربی حسابداری مالی، شماره 12 - 13، ص 1- 26.
Coker, O. 2012. Accountability in non-governmental organizations: Theory and practice (Doctoral dissertation, King's College London (University of London)).
باباجانی، جعفر. (1389). مزایای اجرای حسابرسی عملکرد در کشور و نقش آن در پاسخگویی. دانش حسابرسی، 46-16.
Conrad, L. (2014).Reflections on the application of and potential for structuration theory in accounting research. Critical Perspectives on Accounting, 25(2): 128–134.
پورمهدی امیری، فاطمه؛ روحی ارمکی، طیبه؛ کریمی نیا، محمّدمهدی؛ انصاری مقدم، مجتبی.(1400). راهکارهای نهادینه سازی معاد باوری فردی از منظر قرآن و حدیث. دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی اسفند ، 4 (46)، 121- 133.
Englund, H., & Gerdin, J. 2014. Structuration theory in accounting research: Applications and applicability. Critical Perspectives on Accounting, 25(2): 162-180.
جامعی، رضا؛ رضایی یمین، فایزه؛ ابراهیمی، ابراهیم. (1395). بررسی ارزیابی مسئولیت پاسخگویی سیستم حسابداری و گزارشگری مالی در سازمان امور مالیاتی استان کرمانشاه. دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، 2(2)، 69-80.
Englund,H., J. Gerdin, and J. Burns. 2020. A structuration theory perspective on the interplay between strategy and accounting: Unpacking social continuity and transformation. Critical Perspectives on Accounting, 73: 1-15.
حاجی زاده، مهین و آورجه، محی الدین. (1393). مسئولیت‌پذیری اجتماعی در قرآن کریم با تاکید بر دیدگاه علامه طباطبایی در المیزان. دو فصلنامه قرآن در آینه پژوهش، تبریز، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، شماره اول، صص 156-123.
Farrell, M., B.Gordijn, and A.J. Kearns. 2022. Accountability, human rights and social justice in public sector recordkeeping. Archival Science, 23: 161–185.
حسینی الاصل، محسن؛ حیدرپور، فرزانه و تاری‌وردی، یدالله. (1398). بررسی امکان ارائه چارچوب نظری گزارشگری مالی اسلامی بر پایه منصفانه بودن؛ همگرا با استانداردهای گزارشگری مالی بین المللی (IFRS). حسابداری ارزشی و رفتاری، ۴ (۷) :۳۴۳-۳۸۰.
Giddens ,A. 1990. Structuration theory and sociological analysis. In: Clark J, Modgil C, Modgil S, editors. Anthony Giddens: consensus and controversy. London: Falmer Press: 297–315.
خوشنود، حسین؛ کهساری، رضا؛ میریان آکندی، سید احمد؛ فلاح، ابراهیم. (۱۳۹۸). کارکرد باورهای اعتقادی(توحید – معاد) بر رفتار فردی. قرآن و طب، ۴ (۵) : 68-۷۹.
Giddens, A. 1984. The Constitution of Society. Berkeley, C.A: University of California Press.
خیرالهی، فرشید و ندری، محمد. (1394). تکنیک‌های تصمیم‌گیری در حسابداری مدیریت از دیدگاه اسلامی. تحقیقات مالی اسلامی (2)4. 69-96.
Ijiri, Y. 1983. On The Accountability-Based Conceptual Framework. Journal of Accounting and Public Policy, 2(2): 75-81.
داداشی کلایی، فاطمه؛ صفار حیدری، حجت؛ شریف زاده، حکیمه السادات. (1397). اصول و روش های تربیتی مسئولیت‌پذیری در آموزه‌های اسلامی. فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 26(41)، 153-177.
Kabanda, S., and I .Brown . 2017. A Structuration Analysis of Small and Medium Enterprise (SME) Adoption of E-commerce: The Case of Tanzania Small and Medium Enterprises. Telematics and Informatics, 34(4): 118-132.
دیانتی دیلمی، زهرا و شادمان طالب بیگی، هادی. (1399). مقایسه و رتبه بندی نیاز اطلاعاتی استفاده کنندگان از گزارشات مالی: دیدگاه سرمایه گذاران و نهادهای حرفه ای ناظر بر گزارشگری مالی. پنجمین کنفرانس ملی اقتصاد ، مدیریت و حسابداری.
Kamaruddin, M.I.H., S.M.Auzair, M.M. Rahmat, and N.A. Muhamed. 2021. "The mediating role of financial governance on the relationship between financial management, Islamic work ethic and accountability in Islamic social enterprise (ISE)", Social Enterprise Journal, 17(3): 427-449.
دیانتی دیلمی، زهرا؛ منطقی، خسرو و مشهدی، سیده پریسا. (1395). بررسی ضرورت حسابداری اسلامی: از دید خبرگان دانشگاهی. حسابداری ارزشی و رفتاری. ۱ (۱) :۱-۲۴.
Kamaruddin, M.I.H., and S.M .Auzair. 2020. Measuring ‘Islamic accountability’ in Islamic social enterprise (ISE), International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 13(2): 303-321.
رجبی مقدم، داود؛ مهربان پور، محمدرضا؛ غلامی جمکرانی، رضا؛ کاشانی پور، محمد؛ میثمی، حسین. (1400). اقتصاد اسلامی و شناسایی مؤلفه‌های افشا در گزارشگری مالی اسلامی. اقتصاد اسلامی، 21(84)، 167-188.
Lisa, J. 2017. Strong structuration theory and management accounting research. Advances in Scientific and Applied Accounting, 10(2): 211-223.
رستمیان، محمد علی.(1393). مسئولیت‌پذیری و وظیفه شناسی از دیدگاه قرآن و روایات اهل بیت(ع). پژوهشنامه حکمت اهل بیت(ع)، دانشگاه اصفهان، شماره 2، صص 50-31.
Roberts, J., & Scapens, R. 1985. Accounting systems and systems of accountability—understanding accounting practices in their organisational contexts. Accounting, organizations and society, 10(4): 443-456.
رضازاده، آرش و داوری، علی. (1393). مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS، انتشارات جهاد دانشگاهی.
Scapens, R. W., & Macintosh, N. B. 1996. Structure and agency in management accounting research: a response to Boland's interpretive act. Accounting, Organizations and Society, 21(7-8): 675-690.
رفیعی محمدی، ناصر. (1397). تأثیرات معادباوری در حیات دنیوی انسان از منظر نهج البلاغه. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه، 17(4)، 9-22.
زارع، ایمان و غلامی جمکرانی، رضا. (1398). تئوری ساخت‌یابی آنتونی گیدنز و نقش آن در تعیین مدل پاسخ‌گویی سازمانی در نظام حسابداری. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 8(30)، 41-58.
زارع، ایمان. (1400)، تبیین مفهوم پاسخگویی از منظر اسلام در حسابداری با محوریت تئوری ساخت‌یابی، غلامی جمکرانی و مرادی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد واحد قم.
زارع، ایمان؛ مرادی، محمد؛ غلامی جمکرانی، رضا؛ بابایی فرد، اسدالله؛ جهانگیرنیا، حسین. (1401). ارائه الگوی پاسخگویی در حسابداری از منظر رویکردهای اسلامی- اجتماعی. دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، 8(2)، 37-58.
سپاسی، سحر و حسنی، حسن. (1395). رابطه باورهای دینی مدیران با رفتار مدیریت سود، حسابداری ارزشی و رفتاری، ۱ (۲) ، ۱۷-۴۰.
ستوده، رضا؛ فغانی، مهدی؛ پیفه، احمد. (1399). بررسی توانایی فرایندهای داخلی دیوان محاسبات کشور جهت مسئولیت پاسخگویی به استفاده‌کنندگان. دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، 7(1)، 193- 208.
سید عباس زاده، میرمحمد؛ امانی‌، جواد؛ خضری‌، آذر؛ پاشوی، قاسم. (1391). مقدمه‌ای بر معادل‌یابی معادلات ساختاری به روش PLS و کاربرد آن در علوم رفتاری، انتشارات دانشگاه ارومیه.
سیّد رضی، نهج البلاغه، (حسین انصاریان، مترجم) ، تهران ، انتشارات پیام آزادی ، چاپ هفتم ، سال 1379 ، خ 16 ،ص72.
شریف الرضی، محمد بن حسین.(1374). نهج‌البلاغه، (صالح صبحی، تصحیح)، چاپ اول، قم: هجرت، 1414ق.
صراف، فاطمه و محمدی، مهسا. (1396). بررسی حاکمیت شرکتی و پاسخگویی با تاکید بر آیات قرآن. مطالعات حسابداری و حسابرسی، 6 (21)، 66-85.
عترت دوست، محمد؛ فتاحی زاده، فتحیه؛ کیانی، فاطمه. (1400). ترسیم نقشه راه نجات و سعادت انسان‌ها در خطبه غراء امام علی (علیه‌السلام). فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه، 9(36)، 39-59.
عسکری نقوی، سیدحسن.(1398). بررسی آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به معاد، گفتمان اندیشه، جامعه المصطفی العالمیه،4(2)، 124-199.
غلامی جمکرانی، رضا؛ نیکومرام، هاشم؛ رهنمای رودپشتی، فریدون. (1392). ضرورت چارچوب نظری گزارشگری مالی با رویکرد اسلامی از منظر خبرگان حرفه‌ای و دانشگاهی. تحقیقات مالی اسلامی، 3(1)، 35-72.
قرائتی، محسن. (1383). تفسیر نور، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ یازدهم، تهران.
کرمی، غلامرضا؛ دولت زارعی، احسان و فرجی، امید. (1401). بیست‌ویک سال تحقیقات رفتاری حسابداری: تجزیه‌وتحلیل کتاب‌شناختی، مطالعات تجربی حسابداری مالی، 19(75)، 165-201.
گیدنز، آنتونی. (1384). مسائل محوری در تئوری اجتماعی: کنش، ساختار و تناقض در تحلیل اجتماعی. (محمد رضایی، مترجم). تهران: نشر سعاد.
گیدنز، آنتونی. (1386). جامعه‌شناسی. (حسن چاوشیان،مترجم). ویراست چهارم. تهران: نشر نی.
یوجی، ایجیری.(1382). در باب چارچوب مفهومی مبتنی بر مسئولیت پاسخگویی، (جعفر باباجانی و امیر پوریانسب،مترجمان)، فصلنامه مطالعات حسابداری، شماره 3، صص 155-171