ارزیابی وضع موجود شفافیت مالی در دولت جمهوری اسلامی ایران و ارائه راهکارهایی جهت بهبود آن

نویسندگان
جعفر باباجانی 1
وجه الله قربانی زاده 2
قاسم بولو 3
جواد دوست جباریان 4
1 استاد گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی، تهران. ایران (نویسنده مسئول)
2 استاد گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی ، تهران. ایران(ghorbanizadeh@atu.ac.ir)
3 دانشیار گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی ، تهران. ایران(ghblue20@yahoo.com)
4 دانشجوی دکتری حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی ، تهران. ایران (javad.1371@yahoo.com)
10.61186/aapc.8.15.1
چکیده
امروزه شفافیت مالی یکی از مهم ترین فاکتورهای مدیریت مالی مؤثر دولتی است که باعث ایجاد اعتماد به دولت می شود و شاکله اقتصاد پایدار را تشکیل می‌دهد. از طرف دیگر، شفافیت مالی فرصتی را برای شهروندان پدید می‌آورد تا بتوانند بر نحوه‌ هزینه کرد بودجه‌های دولتی نظارت کرده و از این طریق مسئولیت پذیری دولت را افزایش دهند. هدف اصلی پژوهش حاضر ارزیابی وضع موجود شفافیت مالی در دولت جمهوری اسلامی ایران و ارائه راهکارهایی در جهت بهبود آن می‌باشد. در این پژوهش ابتدا ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های شفافیت مالی در قالب 5 بعد، 25 مؤلفه و 101شاخص که ابعاد آن شامل تهیه و تنظیم بودجه، تصویب بودجه، اجرای بودجه، نظارت و حسابرسی و عوامل زمینه‌ای است شناسایی شد. روش پژوهش حاضر از لحاظ رویکرد ترکیبی(کیفی- کمی ) است. در بخش کیفی وضعیت عملکردی هر شاخص با استفاده از رویکرد دلفی فازی و با نظر سنجی از 112 نفر از خبرگان درسال 1402 که شامل مدیران و کارشناسان سازمان برنامه و بودجه، کارشناسان مرکز پژوهش‌های مجلس، مدیران و ذیحسابان وزارت امور اقتصاد و دارایی و حسابرسان ارشد دیوان محاسبات، ارزیابی شدند. سپس در بخش کمی با استفاده از روش تحلیل اهمیت - عملکرد میزان تفاوت وضع موجود ومطلوب بررسی شده است. نتایج حاصل از تحلیل اهمیت - عملکرد حاکی از آن است که تمامی 101 شاخص پژوهش با اهمیت هستند و وضعیت عملکرد 100 شاخص‌ در محدوده حیطه ضعف و تنها یک شاخص (انتشار عمومی گزارش تفریغ بودجه توسط دیوان محاسبات) در حیطه قابل قبول قرار دارد.
کلیدواژه‌ها
شفافیت مالی
ارزیابی وضع موجود
تحلیل اهمیت – عملکرد
دولت
ایران

عنوان مقاله English

Assessing the Current State of Financial Transparency in the Government of the Islamic Republic of Iran and Providing Solutions to Improve it

نویسندگان English

Jafar Babajani 1
Vajhallah Ghorbanizadeh 2
Ghasem Bolou 3
Javad Dost Jabaarian 4
1 Professor of Accounting Department, School of Management and Accounting, Allameh Tabatabai University, Tehran. Iran (Corresponding Author)
2 Professor of Public Administration Department, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabatabai University, Tehran. Iran(ghorbanizadeh@atu.ac.ir)
3 Associate Professor, Department of Accounting, School of Management and Accounting, Allameh Tabatabai University, Tehran. Iran (ghblue20@yahoo.com)
4 PhD student of accounting, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabatabai University, Tehran. Iran(javad.1371@yahoo.com)
چکیده English

Nowadays, fiscal transparency is one of the most important factors of effective public financial management (PFM), which builds trust in the government and forms the basis of a sustainable economy. Moreover, fiscal transparency creates an opportunity for citizens to monitor how public funds are spent and thereby increases government accountability. The main goal of the current research was to assess the current state of fiscal transparency in the government of the Islamic Republic of Iran and provide solutions to improve it. In this research, first, different dimensions, indexes, and indicators of fiscal transparency were identified which amassed to 101 indicators, 25 indexes and five dimensions of budget preparation and formulation, budget approval, budget execution, auditing and monitoring, and contextual factors. The method of the present research is a mixed approach (qualitative-quantitative). In the qualitative part, the performance status of each indicator was evaluated using the fuzzy Delphi method and by surveying 112 experts in 2023, including managers and experts of the Plan and budget organization, experts of the islamic parliament research center, managers and auditors of the ministry of economic Affairs and Finance, and senior auditors of the supreme audit court Then, the difference between the current and desired state was determined using the importance-performance analysis. The results of the importance-performance analysis show that all 101 indicators of the research are important and the performance status of the majority of fiscal transparency indicators is in the weak range (100 indicators) with only one indicator(Public publication of the budgetary comparison report by the Supreme Audit Court) being in the acceptable range.

کلیدواژه‌ها English

Financial Transparency
Assessment of the Current Situation
Importance-Performance Analysis
government
Iran
Amalia, M. M. 2023. Enhancing Accountability and Transparency in the Public Sector: A Comprehensive Review of Public Sector Accounting Practices. The ES Accounting And Finance 1(3): 160–168.
آقائی محمد علی و رضازاده، جواد و بیات، مرتضی. (1400)، بررسی تأثیر کیفیت گزارشگری مالی بر فساد (شاخص ادراک فساد، کنترل فساد و پاسخگویی) در ۸ کشور خاورمیانه. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال ششم، شماره 12، صص 125-98.
Arapis, T., and V. Reitano. 2018. Examining the evolution of cross-national fiscal transparency. The American Review of Public Administration 48(6): 550-564.
آقامحمد، مهدی و کردستانی، غلامرضا و کاظمی، حسین. (1400)، شناسایی ابعاد الگوی مدیریت مالی عمومی نوین. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، سال سیزدهم، شماره 52، صص 268-241.
Arbatli, E., J. Escolano. 2015. Fiscal transparency, fiscal performance and credit ratings. Fiscal studies 36(2): 237-270.
باباجانی، جعفر و برزیده، فرخ و ایمان‌زاده، پیمان. (1398). ارزیابی وضع موجود حسابرسی عملکرد در نهادهای بخش عمومی ایران و ارائه راهکارهایی جهت بهبود آن. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال شانزدهم، شماره 61، صص 26-1.
Bastida, F., M.Guillamón, and B. Benito. 2017. Fiscal transparency and the cost of sovereign debt. International Review of Administrative Sciences 83 (1): 106–128.
باباجانی، جعفر و خنکا، عبدالخالق. (1391)، ضرورت تشکیل کمیته حسابرسی و استقرار واحد حسابرسی داخلی در شهرداری‌های کلان شهرها برای ارتقاء سطح مسئولیت پاسخگویی. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال دهم، شماره 33، صص 39-72.
Bastida, F., and B. Benito. 2007. Central government budget practices and transparency: An international comparison. Public Administration 85(3): 667-716.
باباجانی، جعفر و دوست جباریان، جواد. (1402)، مدلی برای شافیت مالی در دولت جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی.
Benito, B. and F. Bastida. 2009. Budget transparency, fiscal performance, and political turnout: an international approach, Public Administration Review 69 (3): 403-417.
براتی، امیرنظام و زارعی، محمدحسین و مسعود، غلام حسین. (1399)، بررسی تطبیقی نقش جامعه مدنی تخصصی در مبارزه با فساد در کشورهای ایران و کره جنوبی. حقوق اداری، سال هفتم، شماره 23، صص۸۴-۵۷.
Bisogno, M., and B. Cuadrado-Ballesteros. 2021, Budget transparency and governance quality: a cross-country analysis, Public Management Review 24 (10): 1610-1631.
بهامین، ماجد و جندقی، غلامرضا و میرزمانی، اعظم و آذر، عادل و خوش چهره، محمد. (1399)، طراحی الگوی ارتقاء شفافیت اقتصادی در ایران. سیاست‌گذاری عمومی، سال چهارم، شماره 7، صص 150-133.
Chen, C., and S.Ganapati. 2023. Do transparency mechanisms reduce government corruption? A meta-analysis. International Review of Administrative Sciences 89(1): 257-272.
توکلی، احمد. (1386). با طرح‌های ناتمام عمرانی چه کنیم؟. پژوهشنامه اقتصادی، سال هفتم، شماره 26، صص 42-15.
Cheng, C. H., and Y Lin. 2002. Evaluating the best main battle tank using fuzzy decision theory with linguistic criteria evaluation. European journal of operational research 142 (1): 174-186.
جعفری و همکاران. (1401)، بررسی لایحه بودجه سال 1402 کل کشور (6) : تحلیلی بر مصارف بودجه. مرکز پژوهش‌های مجلس، دفتر مطالعات بخش عمومی.
Columbano, C. 2022. Measuring fiscal guidance transparency. Public Sector Economics 46 (2): 261-296.
رضازاده، فرزانه و رضایی، فرزین و حمیدی، ناصر .(1399) ، تأثیر خودکارآمدی، منبع‌کنترل و ویژگی‌های تاریک شخصیت بر گزارشگری مالی متقلبانه دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۵ (۱۰)، صص۱۶۷-۱۳۱.
Craig, M. J., and M. Kopits. 1998. Transparency in government operations. International monetary fund 96 (5): 33-41.
سرمست شوشتری، مهدی و اسکندری، جواد و رسولی، سید محمدحسن. (1402) ، بررسی ضرورت و الزامات ارتقای شفافیت رویدادهای مالی در حکمرانی اقتصادی طی برنامه هفتم توسعه، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال سی‌ام، شماره 115، صص 333-301.
Cuadrado-Ballesteros, B. and M. Bisogno. 2022, Budget transparency and financial sustainability, Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management 34 (6): 210-234.
عزیزنژاد، صمد. (1398)، ضرورت و الزامات قانون شفافیت در حوزه بودجه ریزی کشور. اقتصاد اسلامی، سال نوزدهم، شماره 75، صص 205-23.
Cuadrado-Ballesteros, B., Ríos, A.-M. and M. Guillamón. 2023, Transparency in public administrations: a structured literature review, Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management 52 (1): 105-104.
علیزاده، محمدرضا. (1400)، شفافیت عملکرد نمایندگان و مجلس شورای اسلامی، انتشارات مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل: ۱۸۰۰۴.
Cuadrado-Ballesteros, B., Ríos, A.-M. and M. Guillamón.2023, Transparency in public administrations: a structured literature review, Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management 30 (3): 50-59.
محمد هادی، فریبر و فتحی و اجارگاه، کورش و ابوالقاسمی، محمود. (1390)، تحلیل رضایتمندی فراگیران از دوره‌های آموزش ضمن خدمت بر مبنای مدل تحلیل اهمیت عملکرد و فصلنامه مدیریت و برنامه‌ریزی در نظام‌های آموزشی، سال هفتم، شماره 6، صص 53-32 .
De Renzio, P., and V. Kroth. 2011. Transparency and participation in public financial management: What do budget laws say?. IBP, Center on Budget and Policy Priorities, Washington DC 28 (1): 301-322.
محمدرضاخانی، وحید و باباجانی، جعفر و برزیده، فرخ. (1401)، ارائه الگویی برای استقرار حسابرسی داخلی در دستگاه‌های دولتی بخش عمومی ایران. مطالعات تجربی حسابداری مالی، انتشار آنلاین.
Enkeleda, L. 2019. transparency and accountability in the public budget, empirical study (data analysis) in local governments- municipalities. International Journal of Education and Research 7(4): 69-86.
معماریان و همکاران . (1402)، بررسی لایحه برنامه هفتم توسعه. مرکز پژوهش‌های مجلس، دفتر مطالعات بخش عمومی.
Global Initiative for Fiscal Transparency (GIFT) 2018. The High-Level Principles on Fiscal Transparency, Participation & Accountability 61 (2): 26-29.
مقدم چوکانی، نگینو امیرخانی، طیبه. (1397)، ارائه الگویی برای شفافیت بودجه در ایران. فصلنامه انجمن علوم مدیریت ایران، سال چهارم، شماره 52، صص 69-41.
Hanyu Xiao and W. Xiaohu . 2023 Fiscal transparency practice, challenges, and possible solutions: lessons from Covid 19, Public Money & Management 52 (1): 105-104.
Heald, D. 2003. Fiscal transparency: concepts, measurement and UK practice. Public administration 81(4): 723-759.
Heald, D. 2012. Why is transparency about public expenditure so elusive? International Review of Administrative Sciences 78 (1): 30–49.
IPB , 2017. open budget survey 2017 https:// internationalbudget. org/publications/open-budget-survey-2017.
James e. alt. 2019. Twenty years of transparency research. public sector economics 43 (1): 5-13.
James e. alt. 2021. Keynote presentation on Effects of fiscal transparency, par‌ticipation and accountability on macro-fiscal, resource allocation 65 (2): 42-57.
Jung, H. 2022. Online Open Budget: The Effects of Budget Transparency on Budget Efficiency. Public Finance Review, 50(1): 91-119.
Khagram, S., and P., de Renzio, and A. Fung. 2013. Overview and Synthesis: The Political Economy of Fiscal Transparency, Participation, and Accountability around the World 25 (3): 69-75.
Michener, G. 2019. Gauging the impact of transparency policies, Public Administration Review 79 (1): 136-139.
Mikesell, J. 2013. Fiscal administration: Analysis and applications for the public sector. Cengage Learning 52 (1): 105-104.
Petrie M. 2013. The current state of fiscal transparency: Norms, assessment, and country practice (World Bank Special Series on Governance and Public Sector Management 52 (4): 100-109.
Petrie, Murray. 2013. The Current State of Fiscal Transparency: Norms, Assessment, and Country Practices. PREM Notes 52 (4): 200-209.
Piotrowski, S. J., and G. Van Ryzin. 2007. Citizen attitudes toward transparency in local government. The American Review of Public Administration 37(3):306–323.
Piotrowski, S. J., and G.Van Ryzin. 2007. Citizen attitudes toward transparency in local government. The American Review of Public Administration 37(3): 306- 323.
Rios, A.M., Benito, B. and F. Bastida. 2017. Factors explaining public participation in the central government budget process, Australian Journal of Public Administration 76 (1): 48-64.
Seiferling, M., and S. Tareq. 2023. Hiding the Losses: Fiscal Transparency and the Performance of Government Portfolios of Financial Assets. Public Finance Review 51(4): 488-512.
Wang, X., and J. Xu. 2022. Debate: The central government’s capacity building role in policy implementation in China. Public Money & Management 42(2): 57–58.
Wu, C. H. 2011. Combining the Fuzzy Analytic Hierarchy Process and the fuzzy Delphi method for developing critical competences of electronic commerce professional managers. Quality & Quantity 45(4): 751-768.
حسابداری ارزشی و رفتاری
دوره 8، شماره 15
تابستان 1402
صفحه 1-36