روابط متقابل و اولویت‌بندی عناصر گزارشگری پایداری شرکتی با تأکید بر اصول و ارزش‌های اسلامی

نویسندگان
1 دانشیارگروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران: a.hosseini@alzahra.ac.ir
2 استادیار گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
3 دانشیارگروه مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران: tohidi@isu.ac.ir
4 دانشیار/گروه مطالعات اقتصادی و کسبوکار، دانشگاه گاوله، گاوله، سوئد: saeid.homayoun@hig.se
چکیده
هدف پژوهش حاضر تعیین روابط متقابل و اولویت‌ بندی مؤلفه‌ها و ابعاد گزارشگری پایداری شرکتی با تأکید بر اصول و ارزش‌ های اسلامی به‌منظور مدل‌سازی آن‌هاست. پس از استخراج مؤلفه‌ها و ابعاد گزارشگری پایداری شرکتی با تأکید بر اصول و ارزش‌های اسلامی از طریق بررسی گزارش‌های پایداری نمونه‌ای از شرکت‌های مورد تأیید شریعت در مالزی و اندونزی، بررسی گسترده ادبیات موضوع و نظرخواهی از خبرگان و غربالگری آن‌ها (در پژوهش حسینی و بابائی،1402)، در این پژوهش به‌ منظور تعیین روابط متقابل و اولویت‌بندی آن‌ها از رویکرد ترکیبی آزمایش و ارزیابی تصمیم‌گیری (دیمتل) فازی و فرایند تحلیل شبکه مبتنی بر دیمتل فازی (دنپ فازی) استفاده‌ شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر خبرگان گزارشگری پایداری و مالی اسلامی هستند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و مؤلفه‌ها و ابعاد شناسایی‌شده در قالب پرسشنامه مقایسه زوجی در سال 1401 برای 13 نفر از آنان ارسال شد. یافته‌های حاصل از اجرای روش دیمتل فازی نشان می‌دهد که بعد راهبری پایداری تأثیرگذارترین و بعد زیست‌محیطی تأثیرپذیرترین بعد است. مؤلفه رضایت مشتریان در بعد اجتماعی مهم‌ترین مؤلفه در بین تمام مؤلفه‌های الگو و بعد زیست‌محیطی مهم‌ترین بعد از دید خبرگان در مرحله اجرای روش دنپ فازی شناسایی‌شده‌اند. نتایج حاصل از این مطالعه به تصمیم‌گیرندگان گزارشگری پایداری شرکتی در کشور کمک می‌کند تا تصویر دقیقی از عملکرد عناصر گزارشگری پایداری و روابط بین آن‌ها در شرکت‌های اسلامی به دست آورند و مداخلات مدیریتی مناسبی را جهت بهبود عملکرد پایداری شرکت انجام دهند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Interrelationships and Prioritization of Corporate Sustainability Reporting Elements with Emphasis on Islamic Principles and Values

نویسندگان English

Seyed Ali Hosseini 1
Fatemeh Babaei 2
Mohammad Tohidi 3
Saeed Homayoun 4
1 Associate Professor, Department of Accounting, Faculty of Social and Economic Sciences, Alzahra University, Tehran, Iran, a.hosseini@alzahra.ac.ir
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Payame Noor University (PNU), Tehran, Iran. (Corresponding Author)
3 Associate Professor, Department of Financial Management, Faculty of Islamic Studies and Management, Imam Sadiq University, Tehran, Iran, tohidi@isu.ac.ir
4 Associate Professor, Department of Economic and Business Studies, University of Gavle, Gavle, Sweden, saeid.homayoun@hig.
چکیده English

The aim of this study is to determine the interrelationships and prioritization of the components and dimensions of corporate sustainability reporting with an emphasis on Islamic principles and values in order to model them. After extracting the primary components and dimensions through the review of sustainability reports of a sample of shariah approved companies in Malaysia and Indonesia, an extensive literature review and soliciting opinions from experts and screen them (in Hosseini and Babaei research, 2023), in this study in order to determine their interrelationships and prioritization an integrated fuzzy Decision Making Trial Evaluation Laboratory (DEMATEL) and FDEMATEL-based analytic network process (FDANP) methods are used. The statistical population of the current research was sustainability reporting and Islamic finance experts who are selected based on purposive sampling and the identified components and dimensions were sent to 13 of them in the form of a pairwise comparison questionnaire in 2022. The implementation of the FDEMATEL method findings show that sustainability governance is the most influential and the environmental dimension is the most effective dimension. The customer satisfaction component in the social dimension is the most important component among all components of the model and the environmental dimension is the most important dimension from the point of view of experts in the phase of implementing the FDANP method. The results of this study help the corporate sustainability reporting decision makers in the country to obtain a detailed picture of the sustainability reporting elements performance and the relationships between them in Islamic companies and to make appropriate management interventions to improve the company's sustainability performance.

کلیدواژه‌ها English

FDANP
FDEMATEL
Islamic Responsibility Activities
Corporate Sustainability Reporting
آذر، عادل، خسروانی، فرزانه و جلالی، رضا. (1398)، تحقیق در عملیات نرم: رویکردهای ساختاردهی مسئله، تهران: سازمان مدیریت صنعتی، چاپ چهارم.
احمدی، شیما و رحمانی، علی. (1402)، چالش‌ها، انگیزه‌ها و فرصت‌های صنعت بورس ایران به جهت گزارشگری پایداری و پایداری رویه‌ها، حسابداری و منافع اجتماعی، دوره 13، شماره 2 (پیاپی 47)، صص 168-127.
اخترشناس، داریوش؛ خدامی پور، احمد؛ پورحیدری، امید. (1400)، تدوین و ارزیابی مدل موانع اجرا، افشا و استانداردگذاری پایداری شرکتی در ایران، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال ششم، شماره یازدهم، صص 249-217.
بابائی، فاطمه؛ حسینی، سید علی؛ وحیدی، محمد؛ همایون، سعید. (1401)، گزارشگری پایداری در شرکت‌های مورد تأیید شریعت: تحلیل مقایسه‌ای در مالزی و اندونزی، تحقیقات مالی اسلامی، سال دوازدهم، شماره اول، صص 152-107.
حاجی‌ها، زهره و رجب دری، حسین. (1395)، بررسی میزان تعامل ابعاد مؤثر در حسابداری اسلامی با استفاده از تکنیک دیمتل، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال اول، شماره دوم، صص 15-1.
حسینی، سیدعلی و بابائی، فاطمه. (1402)، ارائه الگویی برای شناسایی عناصر مهم گزارشگری پایداری شرکتی با تأکید بر اصول و ارزش‌های اسلامی، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، دوره 30، شماره 4، صص 724-684.
حمزه پور، مهدی و نبوی فرد، سید مجتبی. (1398)، دیمتل (آزمایشگاه ارزیابی و آزمون تصمیم‌گیری)، انتشارات: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
دانایی فرد، حسن؛ بوستانی، حمیدرضا؛ شاکری، ساناز؛ ذکی، مهدی. (1399)، مضمونکاوی مسئولیت اجتماعی سازمان از دیدگاه آیـات و روایات: دلالت‌هایی برای دانشگاههای جامعه اسلامی، مطالعات منابع انسانی، دوره 10، شماره 4، صص 145-118.
دیانتی دیلمی، زهرا و مشهدی، سیده پریسا. (1395)، بررسی امکان‌سنجی پیاده‌سازی حسابداری اسلامی در ایران؛ از منظر خبرگان دانشگاهی، دو فصلنامه تحقیقات مالی اسلامی، سال پنجم، شماره دوم (پیاپی 10)، صص 132-111.
دیانتی دیلمی، زهرا؛ منطقی، خسرو؛ مشهدی، سیده پریسا. (1395)، بررسی ضرورت حسابداری اسلامی: از دید خبرگان دانشگاهی، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال اول، شماره اول، صص 24-1.
رساله حقوق امام سجاد (ع).
زارع، ایمان و ترخونی بهارک. (1401)، بررسی تأثیر معاد باوری بر کیفیت پاسخگویی در نظام حسابداری، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال هفتم، ماره چهاردهم، صص 467-435.
طالب نیا، قدرت الله؛ رجب دری، حسین؛ خانی ذلان، امیررضا. (1397)، بررسی عوامل مؤثر بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت‌ها از دیدگاه اسلامی، مدیریت اسلامی، دوره بیست و ششم، شماره 2، صص 211-183.
فرخی، مجتبی؛ غلامی جمکرانی، رضا؛ کاشانی پور، محمد؛ مهربان پور، محمدرضا؛ میثمی، حسین. (1399)، ابعاد و مؤلفه‌های کلیدی گزارشگری پایداری شرکتی با رویکرد اسلامی، معرفت اقتصاد اسلامی، سال یازدهم، شماره 47، صص 190-173.
فیضی، کامران و ایران دوست، منصور. (1392). دلفی روشی برای تحقیق، تصمیم‌گیری و آینده‌پژوهی. تهران: انتشارات سازمان مدیریت صنعتی.
قنبری، رمضان؛ خوزین، علی؛ نادریان، آرش؛ بخارائیان، مریم. (1400)، گزارشگری پایداری و شناسایی معیارهای تأثیرگذار بر آن از دیدگاه خبرگان با رویکرد فازی، حسابداری سلامت، سال دهم، شماره اول، صص 90-72.
قیومی، زهره؛ مهربان پور، محمدرضا؛ کرمی، غلامرضا؛ زارع، حمید. (1402)، ارائه الگوی افشای توسعه پایدار اسلامی برای سیستم بانکی ایران، دانش سرمایه‌گذاری، دوره 12، شماره 47، صص 268-249.
گلدانی، مهدی و قربانپور، علی. (1401)، مقایسه تطبیقی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و توسعه پایدار، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دوره 10، شماره 4، صص 35-7.
محمودخانی، مهناز؛ رحمانی، علی؛ همایون، سعید؛ نیاکان لیلی. (1400)، شناسایی مؤلفه‌های گزارشگری پایداری در صنعت بیمه، دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال ششم، شماره یازدهم، صص 216-187.