تأثیر مدیریت سود و عملکرد پایداری بر اجتناب مالیاتی شرکت‌ها: نقش تعدیلی اهرم مالی

نویسندگان
مهدی کاظمی علوم 1
محسن ختن لو 2
متین رئوفی 3
1 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. m.kazemiolum@basu.ac.ir
2 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. (نویسنده مسئول)
3 کارشناس ارشد، گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. m.raoufi.ac@gmail.com
چکیده
مالیات یکی از مهم‌ترین منابع تأمین مالی دولت‌ها محسوب می‌شود و نقش بسزایی در تأمین بودجه عمومی و تحقق اهداف اقتصادی، اجتماعی و توسعه پایدار ایفا می‌کند. در ایران، علی‌رغم تلاش‌های صورت گرفته در راستای کاهش وابستگی به درآمد های نفتی، سهم درآمد های مالیاتی از کل منابع مالی کشور همچنان کمتر از سطح مطلوب است. از این رو، شناسایی عوامل مؤثر بر رفتار های مالیاتی شرکت‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. بر این اساس هدف این پژوهش بررسی تأثیر مدیریت سود و عملکرد پایداری بر اجتناب مالیاتی در شرکت‌ های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران و نقش تعدیل‌کننده اهرم مالی در این روابط است. در پژوهش حاضر داده‌ های 92 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1392 تا 1402جمع‌ آوری شد و فرضیه‌‌های پژوهش با استفاده از داده‌ های ترکیبی و به‌ کارگیری رگرسیون چندگانه مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشان داد که مدیریت سود، اعم از تعهدی و واقعی، اثر مثبت و معناداری بر اجتناب مالیاتی دارد. در مقابل، بهبود عملکرد در زمینه‌ های زیست‌ محیطی، اجتماعی و حاکمیتی با کاهش سطح اجتناب مالیاتی همراه است. همچنین، اهرم مالی نقش معناداری در تعدیل این روابط ایفا می‌کند؛ به‌ گونه‌ ای که اثر مستقیم مدیریت سود را بر اجتناب مالیاتی تضعیف و اثر کاهنده ابعاد زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی را تقویت می‌کند. یافته‌ ها نشان می‌دهد که اگر چه شرکت‌ ها از مدیریت سود به‌عنوان ابزاری برای کاهش بار مالیاتی بهره می‌برند، اما عملکرد قوی در حوزه‌ های زیست‌ محیطی، اجتماعی و حاکمیتی و برخورداری از ساختار سرمایه مبتنی بر بدهی می‌تواند از شدت رفتارهای اجتناب مالیاتی بکاهد.
کلیدواژه‌ها
اجتناب مالیاتی
اهرم مالی
مدیریت سود
عملکرد پایداری

عنوان مقاله English

The Impact of Earnings Management and Sustiability Performance on Corporate Tax Avoidance: The Moderating Role of Financial Leverage

نویسندگان English

Mahdi Kazemioloum 1
Mohsen Khotanlou 2
Matin Raoufi 3
1 Assistant Professor, Department of Accounting, Faculty of Economic and Social Science, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.Email: m.kazemiolum@basu.ac.ir
2 Assistant Professor, Department of Accounting, Faculty of Economic and Social Science, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.Email: mkhotanlou@basu.ac.ir (Corresponding Author)
3 Msc, Department of Accounting, Faculty of Economic and Social Science, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran Email: m.raoufi.ac@gmail.com
چکیده English

Taxation is one of the most significant sources of government financing, playing a crucial role in funding public budgets and achieving economic, social, and sustainable development goals. In Iran, despite efforts to reduce reliance on oil revenues, the share of tax revenues in the country’s total financial resources remains below the desired level. Consequently, identifying the factors influencing corporate tax behavior is of great importance. This study aims to investigate the impact of earnings management and Sustiability performance on tax avoidance in companies listed on the Tehran Stock Exchange, as well as the moderating role of financial leverage in these relationships. Data from 92 companies listed on the Tehran Stock Exchange were collected over the period from 2013 to 2024, and the research hypotheses were tested using panel data and multiple regression analysis. The results indicate that earnings management, both accrual-based and real, has a positive and significant effect on tax avoidance. Conversely, improved performance in environmental, social, and governance areas is associated with a reduction in tax avoidance. Additionally, financial leverage plays a significant moderating role in these relationships, weakening the direct effect of earnings management on tax avoidance while strengthening the mitigating effect of environmental, social, and governance performance. The findings suggest that although companies use earnings management as a tool to reduce their tax burden, strong performance in ESG areas and a capital structure reliant on debt can reduce the intensity of tax avoidance behaviors.

کلیدواژه‌ها English

Tax Avoidance
financial leverage
Earnings management
Sustiability Performance
Abid, S., and S. Dammak. 2022. Corporate social responsibility and tax avoidance: The case of French companies. Journal of Financial Reporting and Accounting 20 (3/4): 618–638.
آقایی، محمدعلی؛ رضازاده، جواد و آلان، بهروز. (1399). بررسی رابطه ی بین عملکرد زیست محیطی و اجتناب مالیاتی شرکتهای پذیرفته شده بورس اوراق بهادار تهران، فصلنامه مدیریت، حسابداری و اقتصاد، سال چهارم، شماره 3، صص 86 تا 95 .
Aljifri, K., and T. Elrazaz. 2024. Effect of earnings management on earnings quality and sustainability: Evidence from Gulf Cooperation Council distressed and non-distressed companies. Journal of Risk and Financial Management 17 (8): 348.
ابراهیمی، سیدکاظم و احمدی مقدم، منصور.( ۱۳۹۵)، بررسی رابطه بین مدیریت مالیاتی و مدیریت سود مبتنی ‌بر اقلام تعهدی و مدیریت سود واقعی، سیاست‌های مالی و اقتصادی، سال چهارم، شماره ۱۳، صص ۹۴-۷۷.
Al-Shattarat, B. 2024. The influence of leverage on accrual-based and real earnings management: Evidence from the UK. Revista de Contabilidad-Spanish Accounting Review 27 (2): 239–248.
اسکندری، علیرضا و درستان، سمیه. (1401). تاثیر مکانیسم های حاکمیت شرکتی، سودآوری، اهرم مالی و مدیریت سود بر اجتناب از پرداخت مالیات در بورس اوراق بهادار تهران. چشم انداز حسابداری و مدیریت، سال پنجم، شماره 68، صص 108-125.
Amarna, K., M. V. López-Pérez, R. Garde Sánchez, and L. Rodríguez Ariza. 2025. ESG information disclosure and its relationship to tax practices: Stakeholder-friendly or legitimacy-seeking? Sustainable Development 33 (3): 3906–3917.
بارانی بره بی چاست، میلاد و براتی، مهدی. (1402). تاثیر عملکرد پایدار اجتماعی بر اجتناب مالیاتی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. چشم انداز حسابداری و مدیریت، سال ششم، شماره 82، صص 136-148.
Asimakopoulos, P., S. Asimakopoulos, and X. Li. 2024. The combined effects of economic policy uncertainty and environmental, social, and governance ratings on leverage. The European Journal of Finance 30 (7): 673–695.
بندریان، امیرعلی؛ واعظ، سیدعلی؛ مقصودی، فرامرز.( ۱۳۹۵)، تأثیر حسابداری محافظه‌کارانه بر رابطه بین مدیریت سود و گزارشگری مالیاتی متهورانه، حسابداری و منافع اجتماعی، سال ششم، شماره ۴، صص ۴۰-۲۳.
Awuye, I. S., and F. Aubert. 2022. The impact of leverage on earnings management and the trade-off between discretionary accruals and real earnings management. Journal of Accounting and Taxation 14 (1): 89–101.
پورحیدری، امید و شفیعی‌همت‌آباد، حمیده.( ۱۳۹۲)، بررسی تأثیر تغییر نرخ مالیاتی شرکت‌ها بر مدیریت سود: مورد مطالعه اصلاحیه قانون مالیات‌های سال ۱۳۸۰، پژوهش‌های کاربردی در گزارشگری مالی، سال دوم، شماره ۱، صص ۴۴-۲۵.
Bui, T. H. 2024. Past, present, and future of earnings management research. Cogent Business & Management 11 (1): 2300517.
حساس یگانه، یحیی؛ بولو، قاسم و رضائی، شهروز. (1398). الگویی برای تأثیر ابعاد منتخب مسئولیت اجتماعی شرکت بر اجتناب و فرار مالیاتی. نشریه پژوهش های حسابداری مالی، سال یازدهم، شماره 4، صص 111-130.
Delgado, F. J., E. Fernández-Rodríguez, R. García-Fernández, M. Landajo, and A. Martínez-Arias. 2023. Tax avoidance and earnings management: A neural network approach for the largest European economies. Financial Innovation 9 (1): 19.
ختن لو، محسن؛ کاظمی علوم، مهدی و مرادی بهجت، یاسمن.(1404)، بررسی تأثیر تنوع جنسیتی هیئت مدیره بر افشای اطلاعات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی: نقش تعدیلی ویژگی‌های کمیته حسابرسی، مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال بیست و دوم، شماره 88، صص 101-142.
Delgado, F. J., Fernández-Rodríguez, E., García-Fernández, R., Landajo, M., & Martínez-Arias, A. (2023). Tax avoidance and earnings management: a neural network approach for the largest European economies. Financial Innovation, 9(1), 19.
رضائی‌پیته‌نوئی، یاسر؛ غلامرضاپور، محمد؛ کاظمی، سید پوریا؛ امیرنیا، نرجس.( ۱۴۰۰)، بررسی نقش تعدیلی مالکیت خانوادگی بر رابطه بین مسئولیت‌پذیری اجتماعی و اجتناب مالیاتی: آزمون نظریه ثروت اجتماعی-عاطفی و نمایندگی، پژوهش‌های حسابداری مالی، سال سیزدهم، شماره ۱، صص ۶۶-۴۵.
Deng, K., Y. Zhu, T. Smith, and A. McCrystal. 2020. Tax and leverage: Evidence from China. China Economic Review 62: 101479.
رضایی، فرزین؛ کردستانی، غلامرضا؛ شهری، محسن.( ۱۳۹۳)، بررسی رابطۀ ساختار حاکمیت شرکتی با نرخ مؤثر مالیاتی شرکت‌ها، پژوهشنامه مالیات، سال بیست و دوم، شماره ۲۴، صص 175-200.
Desai, M. A., and D. Dharmapala. 2006. Corporate tax avoidance and high-powered incentives. Journal of Financial Economics 79 (1): 145–179.
ستایش، محمدحسین و ابراهیمی، فهیمه.( ۱۴۰۰)، رابطه جانشینی میزان استفاده از اهرم مالی در ساختار سرمایه و اجتناب مالیاتی، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، سال سیزدهم، شماره ۴۹، صص ۷۲-۵۳.
Desai, M. A., and D. Dharmapala. 2009. Earnings management, corporate tax shelters, and book-tax alignment. National Tax Journal 62 (1): 169–186.
شفاعت، احمدرضا؛ کاشانی‌پور، محمد؛ غلامی جمکرانی، رضا؛ جهانگیرنیا، حسین. (1400). تاثیر متغیر تیپ شخصیتی مدیران بر مدیریت سود و نقش تعدیلی آن در رابطه بین مدیریت سود با افشای مسئولیت های اجتماعی شرکت. حسابداری ارزشی و رفتاری، سال ششم، شماره 12، 343-308.
Dowling, J., and J. Pfeffer. 1975. Organizational legitimacy: Social values and organizational behavior. Pacific Sociological Review 18 (1): 122–136.
صدیقی، روح‌الله.( ۱۳۹۹)، کیفیت حسابرس، مدیریت سود و اجتناب مالیاتی، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، سال دوازدهم، شماره ۴۶، صص ۱۸۶-۱۶۹.
Driscoll, J. C., and A. C. Kraay. 1998. Consistent covariance matrix estimation with spatially dependent panel data. Review of Economics and Statistics 80 (4): 549–560.
عزیزی، صدیقه و جوکار، حسین.( ۱۴۰۰)، تأثیر مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نقش تعدیلی اندازه شرکت بر اجتناب مالیاتی با استفاده از معادلات ساختاری، حسابداری و منافع اجتماعی، سال یازدهم، شماره ۴، صص ۱۵۶-۱۲۳.
Elamer, A. A., M. Boulhaga, and B. A. Ibrahim. 2024. Corporate tax avoidance and firm value: The moderating role of environmental, social, and governance (ESG) ratings. Business Strategy and the Environment 33 (5): 4093–4110.
فخاری، حسین؛ ملکیان، اسفندیار؛ جفایی‌رهنی، منیر.( ۱۳۹۶)، تبیین و رتبه‌بندی مؤلفه‌ها و شاخص‌های گزارشگری زیست‌محیطی، اجتماعی و راهبری شرکتی به روش تحلیل سلسله‌مراتبی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، حسابداری ارزشی و رفتاری، سال دوم، شماره ۴، صص ۱۸۷-۱۵۳.
Elgharbawy, A., and L. M. A. Aladwey. 2025. ESG performance, board diversity and tax avoidance: Empirical evidence from the UK. Journal of Financial Reporting and Accounting 23 (1): 106–127.
قادرزاده، کریم و علوی، سیدمصطفی.( ۱۴۰۰)، اجتناب مالیاتی: مسئولیت اجتماعی و نقش تعدیل‌گر مالکیت خانوادگی، دانش حسابداری، سال دوازدهم، شماره ۳، صص ۱۲۸-۱۱۱.
Falbo, T. D., & Firmansyah, A. 2021. Penghindaran Pajak di Indonesia: Multinationality dan Manajemen Laba. Jurnal Bisnis Net 4(1): 1–20.
قرنجیک، آرزو و گرکز، منصور.( ۱۳۹۷)، بررسی رابطه بین برخی مکانیزم‌های حاکمیت شرکتی با اجتناب مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، دانش حسابرسی، سال هجدهم، شماره ۷۰، صص ۱۹۳-۱۷۵.
Faulkender, M., and J. M. Smith. 2016. Taxes and leverage at multinational corporations. Journal of Financial Economics 122 (1): 1–20.
مهرگان، علی؛ گیلک حکیم‌آبادی، محمدتقی؛ مهرگان، نادر.( ۱۴۰۱)، نقش مالیات‌ها بر تثبیت چرخه‌های تجاری ایران، تحقیقات اقتصادی، سال پنجاه و هفتم، شماره ۲، صص ۳۹۰-۳۵۹.
Freeman, R. E. 1984. Strategic management: A stakeholder approach. Boston, MA: Pitman.
Gu, Y., and S. Wang. 2023. Corporate environmental information disclosure and tax avoidance: Evidence from China. Heliyon 9 (11): e21860.
Gulzar, M. A., J. Cherian, M. S. Sial, A. Badulescu, P. A. Thu, D. Badulescu, and N. V. Khuong. 2018. Does corporate social responsibility influence corporate tax avoidance of Chinese listed companies? Sustainability 10 (12): 4549.
Hanlon, C. M., & Heitzman, S. A. (2010). A review of tax avoidance research. Journal of Accounting and Economics, 50(2-3), 127–160.
Hasan, A., W. Anwar, M. K. Zahir-Ul-Hassan, and A. Ahmed. 2024. Corporate governance and tax avoidance: Evidence from an emerging market. Applied Economics 56 (22): 2688–2704.
Healy, P. M., and J. M. Wahlen. 1999. A review of the earnings management literature and its implications for standard setting. Accounting Horizons 13 (4): 365–383.
Hendayana, Y., M. Arief Ramdhany, A. S. Pranowo, R. Abdul Halim Rachmat, and E. Herdiana. 2024. Exploring impact of profitability, leverage and capital intensity on avoidance of tax, moderated by size of firm in LQ45 companies. Cogent Business & Management 11 (1): 2371062.
Hidayat, K., and D. Zuhroh. 2023. The impact of environmental, social and governance, sustainable financial performance, ownership structure, and composition of company directors on tax avoidance: Evidence from Indonesia. International Journal of Energy Economics and Policy 13 (6): 311–320.
Hoang, K. M. T., and T. A. Phung. 2019. The effect of financial leverage on real and accrual-based earnings management in Vietnamese firms. Economics & Sociology 12 (4): 299–333.
Hoang, K. M. T., and T. A. Phung. 2019. The effect of financial leverage on real and accrual-based earnings management in Vietnamese firms. Economics & Sociology 12 (4): 299–333.
Hoi, C. K., Q. Wu, and H. Zhang. 2013. Is corporate social responsibility (CSR) associated with tax avoidance? Evidence from irresponsible CSR activities. The Accounting Review 88 (6): 2025–2059.
Hossain, M. S., M. S. Ali, M. Z. Islam, C. C. Ling, and C. Y. Fung. 2024. Nexus between profitability, firm size and leverage and tax avoidance: Evidence from an emerging economy. Asian Review of Accounting 32 (5): 759–780.
Huang, Y., Chen, L., & Liu, F. H. (2024). Bank intervention and firms’ earnings management: evidence from debt covenant violations. Review of Quantitative Finance and Accounting, 63(1), 237-264.
Jensen, M. C., and W. H. Meckling. 1976. Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics 3 (4): 305–360.
Jiang, H., W. Hu, and P. Jiang. 2024. Does ESG performance affect corporate tax avoidance? Evidence from China. Finance Research Letters 61: 105056.
Jiraporn, P., G. A. Miller, S. S. Yoon, and Y. S. Kim. 2008. Is earnings management opportunistic or beneficial?. International Review of Financial Analysis 17 (3): 622–634.
Karjalainen, J., E. Kasanen, J. Kinnunen, and J. Niskanen. 2023. Dividends and tax avoidance as drivers of earnings management: Evidence from dividend-paying private SMEs in Finland. Journal of Small Business Management 61 (2): 906–937.
Kovermann, J., and P. Velte. 2019. The impact of corporate governance on corporate tax avoidance—A literature review. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation 36: 100270.
Laguir, I., R. Staglianò, and J. Elbaz. 2015. Does corporate social responsibility affect corporate tax aggressiveness? Journal of Cleaner Production 107: 662–675.
Lanis, R., and G. Richardson. 2015. Is corporate social responsibility performance associated with tax avoidance? Journal of Business Ethics 127: 439–457.
Lee, H. A. 2024. Exploring the relationship between environmental, social, and governance and tax avoidance strategies. SAGE Open 14 (4): 21582440241298089.
Li, T. T., K. Wang, T. Sueyoshi, and D. D. Wang. 2021. ESG: Research progress and future prospects. Sustainability 13 (21): 11663.
Lucut Capras, I., M. V. Achim, and E. R. Mara. 2024. Is tax avoidance one of the purposes of financial data manipulation? The case of Romania. The Journal of Risk Finance 25 (4): 588–601.
Mao, C. W. 2019. Effect of corporate social responsibility on corporate tax avoidance: Evidence from a matching approach. Quality & Quantity 53 (1): 49–67.
Marques, M., L. L. Rodrigues, and R. Craig. 2011. Earnings management induced by tax planning: The case of Portuguese private firms. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation 20 (2): 83–96.
Marwat, J., S. K. O. Rajput, S. A. Dakhan, S. Kumari, and M. Ilyas. 2021. Tax avoidance as earning game player in emerging economies: Evidence from Pakistan. South Asian Journal of Business Studies 12 (2): 186–201.
Modigliani, F., and M. H. Miller. 1963. Corporate income taxes and the cost of capital: A correction. The American Economic Review 53 (3): 433–443.
Ng, A. C., and Z. Rezaee. 2015. Business sustainability performance and cost of equity capital. Journal of Corporate Finance 34: 128–149.
Oats, L., and P. Tuck. 2019. Corporate tax avoidance: Is tax transparency the solution? Accounting and Business Research 49 (5): 565–583.
Ortas, E., and I. Gallego-Álvarez. 2020. Bridging the gap between corporate social responsibility performance and tax aggressiveness: The moderating role of national culture. Accounting, Auditing & Accountability Journal 33 (4): 825–855.
Owusu, G. M. Y., P. Acquah, and R. A. Bekoe. 2023. Earnings management and tax avoidance research: A 30-year retrospective analysis. SN Business & Economics 3 (9): 163.
Park, S. 2017. Corporate social responsibility and tax avoidance: Evidence from Korean firms. Journal of Applied Business Research 33 (6): 1149–1168.
Parvin, R., Sohel Rana, M., & Shams, S. 2020. Literature Review on The Association Between Earnings Management and Corporate Social Responsibility. International Journal of Accounting & Finance Review 5(1): 22–31.
Richardson, G., Taylor, G., & Lanis, R. (2015). The impact of financial distress on corporate tax avoidance spanning the global financial crisis: Evidence from Australia. Economic Modelling, 44, 44-53.
Roychowdhury, S. 2006. Earnings management through real activities manipulation. Journal of Accounting and Economics 42 (3): 335–370.
Sánchez-Ballesta, J. P., and J. Yagüe. 2021. Financial reporting incentives, earnings management, and tax avoidance in SMEs. Journal of Business Finance & Accounting 48 (7–8): 1404–1433.
Sastroredjo, P. E., M. Ausloos, and P. Khrennikova. 2025. Environmental performance, financial constraints, and tax avoidance practices: Insights from FTSE All-Share companies. Entropy 27 (1): 89.
Shan, M., and J. Zhu. 2024. Do ESG ratings inhibit corporate leverage manipulation? The moderating effects of internal and external supervision. Sustainability Accounting, Management and Policy Journal 15 (4): 979–1004.
Sikka, P. 2013. Smoke and mirrors: Corporate social responsibility and tax avoidance—A reply to Hasseldine and Morris. Accounting Forum 37 (1): 15–28.
Souguir, Z., N. Lassoued, I. Khanchel, and H. Bouzgarrou. 2024. Environmental performance and corporate tax avoidance: Greenwashing policy or eco-responsibility? The moderating role of ownership structure. Journal of Cleaner Production 434: 140152.
Stolowy, H., and G. Breton. 2004. Accounts manipulation: A literature review and proposed conceptual framework. Review of Accounting and Finance 3 (1): 5–92.
Tulcanaza-Prieto, A. B., Y. Lee, and J. H. Koo. 2020. Effect of leverage on real earnings management: Evidence from Korea. Sustainability 12 (6): 2232.
Watts, R. L., and J. L. Zimmerman. 1990. Positive accounting theory: A ten year perspective. The Accounting Review 65 (1): 131–156.
Yoon, B., J.-H. Lee, and J.-H. Cho. 2021. The effect of ESG performance on tax avoidance—Evidence from Korea. Sustainability 13 (12): 6729.
Zeng, T. 2019. Relationship between corporate social responsibility and tax avoidance: International evidence. Social Responsibility Journal 15 (2): 244–257.
Zhu, T., D. Liu, and L. Zhang. 2025. Does ESG performance help corporate deleveraging? Based on an analysis of excessive corporate debt. Sustainability 17 (3): 1274.
حسابداری ارزشی و رفتاری
دوره 10، شماره 20
بهار 1404
صفحه 165-201