Exploring the gap between theory and practice in accounting in order to serve the interests of stakeholders: with a theoretical approach based on the theory of faith

Authors
Iman Zare 1
Khadijeh Rabiee 2
Alireza Babaei 3
1 Assistant Professor of Accounting, Payame Noor University, Tehran, Iran.(Corresponding author)
2 Assistant Professor of Accounting, Payame Noor University, Tehran, Iran. E-mail: k.rabiee@pnu.ac.ir
3 Ph.D. of Accounting, Founding Board Member of Click Accounting-Software Company E-mail: Bali_6040@yahoo.com
Abstract
Despite the necessary standards and guidelines in accounting and financial reporting supervision, the existence of a gap between theory and practice has damaged the credibility of the accounting profession. Faith theory, as a theoretical and ethical approach, examines the gap between science and practice, which can be a solution to explain the gap between theory and practice in order to fulfill the interests of accounting stakeholders as a professional problem. Accordingly, the purpose of the present study is to analyze the gap between theory and practice in accounting in order to fulfill the interests of stakeholders with a theoretical approach based on faith theory. The present study is in the category of qualitative research that was conducted using the data-based method in 2025. In order to extract categories and concepts, theoretical foundations and semi-structured interviews were used. The research community consisted of experts including members of the accounting department faculty, religious science specialists, accountants, and financial managers, and a purposeful snowball approach was used to select the sample. According to the findings, the research model can be explained in 168 concepts and 19 categories for the central phenomenon, the gap between theory and practice in accounting. The results of the research showed that a behavioral model based on the theory of faith with the rule of matching thought, belief and action, will achieve the behavior of accountants in relation to what is expected of them, which will lead to the elimination of the gap between theory and practice in accounting by enriching their belief. (Within the framework of professional expectations based on value-based approach, value-based approach refers to the matching of thought, heart and action, which enriches the belief of accountants.) Ultimately, the safety of the profession from the harms caused by unprofessional and unethical behaviors will be achieved in the light of institutionalizing faith on the professional behavior of accountants.

Keywords
Professional conduct
theory and practice
faith theory
stakeholder interests
Adelopo, I., I. Rufai, and Bello, M. 2023. Financial accountability and religious sentiments: the case of Sukuk bond. Journal of Business Ethics, 182(2): 397-420.
آذربایجانی، مسعود. (1387)، بازخوانی نظریه ایمان به مثابه اراده معطوف به باور از ویلیام جیمز. پژوهش‌های فلسفی -کلامی، سال دهم، شماره 1، صص 5- 26.
Akbarian, S. M. 2012. The Theory of Faith in Bridging the Gap between Knowledge and Moral Action, Ethics Research Journal, 5 (17): 101-120. (in Persian).
اقبالی‌فر، ناصر و خاتم زاده، سیدعلی. (1396)، اثر اخلاق فردی و سازمانی بر تصمیم گیری اخلاقی حسابداران با استفاده ازمعادلات ساختاری، دومین کنفرانس سالانه اقتصاد،مدیریت و حسابداری، اهواز.
Alshehri, F., Fotaki, M., & Kauser, S. 2021. The effects of spirituality and religiosity on the ethical judgment in organizations. Journal of Business Ethics, 174(3): 567-593.
اکبریان، سیدمحمد. (1391)، نظریه ایمان در رفع شکاف معرفت و عمل اخلاقی، پژوهشنامه اخلاق، سال پنجم، شماره ۱۷، صص 101- 120.
Arief Kusumo, B. Y., and S. H. Poppy Sofia Koeswoyo. 2018. Analyze of the effect of workplace spirituality on auditor dysfunctional behavior and its implication to audit quality: Study at the audit board of the republic of indonesia, Journal of Accounting Auditing and Business, 1(1): 19-33.
بابایی، علیرضا؛ زارع، ایمان؛ محققی، محمدرضا؛ خوشدل‌مفرد، حسین . (1404)، تاثیر دین‌داری بر گزارشگری مالی با میانجی‌گری ارکان نظام حسابداری: ساختار و عاملیت. پژوهش های تجربی حسابداری، سال پانزدهم، شماره 4، صص .
Azerbaijani, M. 2008. Rereading the Theory of Faith as Will-Directed to Belief by William James. Philosophical-Theological Studies, 10 (1): 5- 26. (in Persian).
بیک بشرویه، اعظم؛ عباس زاده، محمدرضا؛ لاری دشت بیاض، محمود و کرمی، مرتضی . (1402)، شکاف آموزش حسابداری و نیازهای حرفه: بررسی سرفصل‌‌های آموزشی با استفاده از روش تئوری داده‌‌بنیاد. بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، سال سی‌ام، شماره 3، صص 398-431.
Babaei, A., I. Zare, M. R. Mohagheghi, and H. Khoshdelmofard. 2025. The effect of religiosity on financial reporting through the mediation of accounting system elements: structure and agency. Empirical Research on Accounting 15 (4), (in Persian).
حبیبی، آرش. (۱۴۰۰)، روش تحقیق پیشرفته. تهران: نارون.
Beik-Boshravieh, A., M. R. Abbaszadeh, M. Laridasht-e-Bayaz, and M. Karami. 2023. The Accounting Education Gap and Professional Needs: A Study of Educational Topics Using the Data-Based Theory Method. Accounting and Auditing Reviews, 30(3): 398-431. (in Persian).
حلیمی جلودار، مصطفی. (1400)، بررسی فرهنگ جامعه با ویژگی ایمان . الهیات و معارف اسلامی، سال دوم، شماره 3، صص 97- 108.
Borisova, E. N., T. V. Bodrova, I. D. Demina, G. U. Bekniyazova, and E. V. Zubareva. 2020. Technology to identify distortions in financial reporting of a cooperative. In Frontier Information Technology and Systems Research in Cooperative Economics (pp. 573-578). Cham: Springer International Publishing.
خواجوی، شکراله؛ اعتمادی عیدگاهی، سارا، قدیریان آرانی، محمد حسین. (1399)، اصول اخلاق اسلامی: چارچوبی برای تدوین آیین رفتار حرفه‌ای حسابداری. حسابداری و منافع اجتماعی، سال دهم، شماره 3، صص 1-29.
Chen, F., X. Chen, W. Tan, and L. Zheng. 2020. Religiosity and cross‐country differences in trade credit use. Accounting & Finance, 60: 909-941.
خوشبخت، اسماعیل و تائبی نقندری، امیرحسین . (1403)، تأثیر باورهای ایمانی و نقش میانجی اخلاق حرفه‌‌ای بر عدم‌درستکاری حسابداران در تهیه صورت‌های مالی. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال بیست و یک، شماره 83، صص 267- 304.
Daneshmandi, N., and I. Zare. 2024. Investigating the effect of religiosity on the quality of voluntary disclosure of accounting information: with emphasis on the mediating role of managers' narcissism. Accounting and Auditing Reviews, 19(76): 189-219. (in Persian).
خوشبخت، اسماعیل؛ تائبی نقندری، امیرحسین؛ زینلی، حدیث (1401)، دین‌داری، اخلاق حرفه‌ای حسابداران و تقلب‌های گزارشگری مالی، پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، سال چهاردهم، شماره 53، صص 223-254.
Eghbalifar, N., and S. A. Khatamzadeh. 2017. The Effect of Individual and Organizational Ethics on Ethical Decision Making of Accountants Using Structural Equations, Second Annual Conference on Economics, Management and Accounting, Ahvaz. (in Persian).
دانشمندی، نجمه و زارع، ایمان. (1403)، بررسی تاثیر دین‌داری بر کیفیت افشای اختیاری اطلاعات حسابداری: با تاکید بر نقش میانجی خودشیفتگی مدیران. بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، سال نوزدهم، شماره 76، صص 189-219.
Evanauli, R. P., and I. Nazaruddin. 2016. Penerimaan auditor atas dysfunctional audit behavior: sebuah pendekatan karakteristik personal auditor. Journal of Accounting and Investment, 14(2): 158-167.
رجب‌دری، حسین؛ وکیلی فرد، حمیدرضا؛ سالاری، حجت‌الله؛ امیری، علی. (1401)، رابطه نظریه‌های اخلاقی و رفتار اخلاقی در قضاوت حسابرسان، قضاوت و تصمیم‌گیری در حسابداری و حسابرسی، سال اول، شماره 1، صص 113- 142.
Fakhari, H., and Sh. Dadgar. 2017. A Study of the "Expectation-Practice" Gap in the Education of Professional Skills in Accounting Graduates (with Emphasis on the Undergraduate Course). Educational Planning Studies, 6 (12): 168-188. (in Persian).
زارع، ایمان و ترخونی، بهارک. (1401)، بررسی تاثیر معادباوری بر کیفیت پاسخگویی در نظام حسابداری. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال هفتم، شماره 14، صص ۴۳۵-۴۶۷.
Farrell, M., B. Gordijn, and A. J. Kearns. 2023. Accountability, human rights and social justice in public sector recordkeeping. Archival Science, 23(2): 161-185.
ستایش، محمدحسین و رضائیان زاده، زهرا. (1402)، شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر نوآوری در حسابداری. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال بیستم، شماره 78، صص 1-33.
Guay, W., D. Samuels, and D. Taylor. 2016. Guiding through the fog: Financial statement complexity and voluntary disclosure. Journal of Accounting and Economics, 62(2&3): 234-269.
شکرالهی، حسن. (1388)، آثار این جهانی ایمان به غیب، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
Habibi, A. 2019. Advanced Research Methodology. Tehran: Naroon. (in Persian).
صادقیان، مسعود؛ بنی مهد، بهمن؛ جهانگیرنیا، حسین؛ غلامی جمکرانی، رضا . (1398)، ماکیاولیسم، جهت‌گیری اخلاقی و گزارشگری مالی متقلبانه. بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، سال بیست و ششم، شماره 3، صص 413-434.
Halimi Jellodar, M. 2021. Investigating the culture of society with the characteristic of faith. Islamic Theology and Theology, 2(3): 97-108. (in Persian).
طباطبایی، سید محمد حسین. (1364)، تفسیر المیزان، قم، اسماعیلیان.
Kabli, M. S., A. Rahmani, H. Nikomaram, and F. Rahnamae Rudposhti. 2019. The effectiveness of Schwartz's motivational values and professional accounting ethics on fraudulent financial reporting. Empirical Studies in Financial Accounting, 17(66): 27-50. (in Persian).
فخاری، حسین و دادگر، شهرام. (1396)، بررسی شکاف "انتظار – عمل" آموزش مهارت‌های حرفه‌ای در دانش آموختگان رشته حسابداری ( با تاکید بر دوره کارشناسی). مطالعات برنامه ریزی آموزشی، سال ششم، شماره 12، صص 168-188.
Kara, A., Rojas-Méndez, J. I., & Turan, M. 2016. Ethical evaluations of business students in an emerging market: Effects of ethical sensitivity, cultural values, personality, and religiosity. Journal of Academic Ethics, 14(4): 297-325.
کابلی، مونا سادات؛ رحمانی، علی؛ نیکومرام، هاشم؛ رهنمای رودپشتی، فریدون. (1399)، اثربخشی ارزش های انگیزشی شوآرتز و اخلاق حرفه ای حسابداری بر گزارشگری مالی متقلبانه. مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال هفدهم، شماره 66، صص 27-50.
Kargarkamvar, N., M. khanmohammadi, S. Yazdani, and Z. Moradi. 2023. Investigating the effect of religious Orientation on decision making approach of financial managers. International Journal of Finance & Managerial Accounting, 8(29): 117-131.
مجلسی، ﻣﺤﻤﺪﺑﺎﻗﺮ، (1392)، ﺑﺤـﺎراﻻﻧﻮار، ج 1، 2، 4، 13، 23، 29، 50، 67، 69، 71، 70، 72، 73، 77، 78، 79، 92، 93، 103، (گروه مترجمان). تهران: موسسه انتشارات کتاب نشر. (1403ق).
Khajovi, Sh., S. Etemadi Eidgahi, and M. H. Ghadirian Arani. 2020. Principles of Islamic Ethics: A Framework for Formulating a Code of Professional Accounting Conduct. Accounting and Social Benefits, 10(3): 1-29. (in Persian).
مدینه، سید محسن و زارع، ایمان. (1402)، تأثیر باورهای دینی بر تردید حرفه‌ای و ارزیابی حسابرسان از خطر تحریف با اهمیت: رویکرد مراتب دین‌داری از منظر اسلام. مجله دانش حسابداری، سال چهاردهم، شماره 4، صص 111-132.
Khoshbakht, I., A. H. Taebi-Naghandari, and Zainali, H. 2012. Religiosity, Professional Ethics of Accountants and Financial Reporting Fraud, Financial Accounting and Auditing Research, 14 (53): 223-254. (in Persian).
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
Khoshbakht, I., and A. H. Taebi-Naghandari. 2024. The effect of religious beliefs and the mediating role of professional ethics on accountants' dishonesty in preparing financial statements. Empirical Studies in Financial Accounting, 21(83): 267- 304. (in Persian).
مهدوی، غلامحسین؛ بهمنی، رضا؛ نمازی، نویدرضا (۱۴۰۱)، نقش میانجی‌گری رفتار ناکارآمد حسابرس در تبیین رابطه بین دین‌داری و تعهد حرفه‌ای با کیفیت حسابرسی. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال هفتم، شماره 13، صص ۱۵۳-۱۱۷.
Kondracki, N. L., N.S Wellman, and D. R. Amundson. 2002. Content analysis: Review of methods and their applications in nutrition education. Journal of Nutrition Education and Behavior, 34(4): 224-230.
نمازی، محمد و رجب‌دُری، حسین. (1397)، اخلاق حرفه‌ای حسابرسی در ایران: تحلیل محتوا، مطالعات تجربی حسابداری مالی، سال پانزدهم، شماره 19، صص 1- 34.
Mahdavi, Gh. H., R. Bahmani, and N. R. Namazi. 2022. The mediating role of auditor dysfunctional behavior in explaining the relationship between religiosity and professional commitment with audit quality. Bi-Quarterly Journal of Value and Behavioral Accounting, 7 (13): 117-153. (in Persian).
نوذری، محمود و غلامی، مهدی. (1396)، مراحل شکل‌گیری ایمان از دیدگاه فولر و نقد آن. اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی، سال دوم، شماره 8، صص 65-83.
Majlesi, M. B. 1993. Bahar al-Anwar, vols. 1, 2, 4, 13, 23, 29, 50, 67, 69, 71, 70, 72, 73, 77, 78, 79, 92, 93, 103, (Translators Group). Tehran: Book Publishing Institute. (in Persian).
Makarem Shirazi, N and others. 1995. Tafsir Nemune, Tehran, Dar al-Kutub al-Islamiyyah. (in Persian).
Maughan, R. 2023. "Adopting and adapting sustainability accounting: fit and faith in a family business", Accounting, Auditing & Accountability Journal, 36(9): 1-31.
McGuire, S.T., T.C. Omer, and D. Wang. 2012. Tax avoidance: Does tax- specific industry expertise make a difference? The Accounting Review, 87(3): 975–1003.
Medina, S. M., and I. Zare. 2023. The effect of religious beliefs on professional skepticism and auditors' assessment of the risk of material misstatement: A level of religiosity approach from the perspective of Islam. Journal of Accounting Knowledge, 14(4): 111-132. (in Persian).
Melé, D., and J. Fontrodona. 2017. Christian ethics and spirituality in leading business organizations: Editorial introduction. Journal of business ethics, 145(4): 671-679.
Nahar, H. 2019. “Academic malaise among future muslim accountants: role of piety”. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 10(3): 421-447.
Namazi, M., and H. Rajabdori. 2018. Professional Auditing Ethics in Iran: Content Analysis, Empirical Studies in Financial Accounting, 15(59): 1- 34. (in Persian).
Nozari, M., and M. Gholami. 2017. Stages of Faith Formation from Fuller's Perspective and Its Critique. Islam and Psychological Research, 2(8): 65-83. (in Persian).
Purnamasari, P., and I. Amaliah. 2015. Fraud prevention: relevance to religiosity and spirituality in the workplace. Procedia. Social and Behavioral Sciences, 211: 827-835.
Qian, X., T. Cao, and C. Cao. 2018. Institutional environment and bank loans: Evidence from 25 developing countries. Corporate Governance: An International Review, 26(2): 84-96.
Rashid, C. A. 2025. Social capital accounting and financial performance improvement: the role of financial information reliability as a mediator. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 16(2): 368-389.
Rest, J. R. 1986. Moral development: Advances in research and theory. NewYork: Praeger.
Sadeghian, M., B. Bani Mahd, H. Jahangirnia, and R. Gholami Jamkarani. 2019. Machiavellianism, Moral Orientation and Fraudulent Financial Reporting. Accounting and Auditing Reviews, 26(3): 413-434. (in Persian).
Salem, R., E. Ezeani and X. Song. 2023. The relationship between religiosity and voluntary disclosure quality: a cross-country evidence from the banking sector. Review of Quantitative Finance and Accounting, 60(3): 983-1023.
Sari, G. I., A. Suhaili, and L. Lesfandra. 2024. The Mediation role of audit quality: Impact internal audit strategy, auditor ethics, and accounting culture on financial report quality. Atestasi: Jurnal Ilmiah Akuntansi, 7(1), 300-316.
Setayesh, M. H., and Z. Rezaianzadeh. 2019. Identifying and Ranking Factors Affecting Innovation in Accounting. Empirical Studies in Financial Accounting, 20(78): 1-33. (in Persian).
Shokrollahi, H. 2009. Works of this World of Belief in the Unseen, Qom, Imam Khomeini Educational and Research Institute (RA). (in Persian).
Strauss, A., and J. Corbin. 1998. Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2 Nd Ed.). Sage Publications, Thousand Oaks, CA, USA.
Sulistiyo, H. 2014. Relevansi nilai religius dalam mencegah perilaku disfungsional audit. Jurnal Ekonomi Manajemen Akuntansi, 21(36): 1-13.
Tabatabaei, S. M. H. 1985. Tafsir al-Mizan, Qom, Ismailiyan. (in Persian).
Trijyuwono, S. 2018. Integrating spirituality in accounting research. Journal of Business and Behavioral Economics, 9(1): 1–15.
Weisbrod, E. 2009. The role of affect and tolerance of ambiguity in ethical decision making. Advances in Accounting, 25(1): 57-63.
Zare, I., and B. Tarkhoni. 2022. Studying the effect of eschatology on the quality of accountability in the accounting system. Two Quarterly Journals of Value and Behavioral Accounting 7(14): 435-467. (in Persian).
Value and Behavioral Accounting
Volume 10, Issue 20
Winter 2025
Pages 515-553