طراحی و اعتبار سنجی مدل چند بعدی اخلاق حرفه ای سازمان دیوان محاسبات کشور

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران(amin.tavassoli@iau.ac.ir)
2 استادیار، گروه حسابداری، واحدنیکشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، نیکشهر،ایران (نویسنده مسئول)
3 استادیار ، گروه حسابداری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران (hhpiri1354@gmail.com)
چکیده
اخلاق، لازمه یک جامعه سالم است. هرحرفه­ای باید رهنمود های اخلاقی متناسب داشته باشد و دیوان محاسبات نیز نیازمند اصول اخلاق حرفه­ ای می­باشد. تا کنون مدل اخلاقی متناسب با این سازمان ارائه نگردیده، لذا هدف این پژوهش طراحی و اعتبار سنجی مدل چند بعدی ارائه شده برای اخلاق حرفه ای سازمان دیوان محاسبات کشور می ­باشد. این تحقیق یک تحقیق کیفی و از نوع اکتشافی می ­باشد. اجزای مدل بر اساس تحلیل محتوای نوشتار علمی (مقاله­ ها و پایان نامه­ های منتشر شده در زمینه اخلاق حرفه ­ای در ایران و آیین رفتار حرفه ای سازمان ها) و مصاحبه با 22 نفر از اعضای هیات علمی دارای سابقه شغلی در سازمان­ های دولتی، مدیران میانی سازمان دیوان محاسبات و مدیران شاغل در سازمان حسابرسی که به روش هدفمند انتخاب شده اند، استخراج و مدل تحقیق ارائه شده است. آنگاه با استفاده از روش تحلیل عاملی و نرم افزار پی-ال-اس مدل مذکور اعتبار سنجی گردیده است. طبق یافته­ های تحقیق، مدل چند بعدی اخلاق حرفه ای سازمان دیوان محاسبات کشور دارای 6 بعد ، 11 مولفه و ۱۴۸ شاخص می­ باشد. ابعاد و مولفه­ های مدل اخلاق حرفه­ ای سازمان دیوان محاسبات عبارتند از اخلاق معنوی (مولفه دینی)، اخلاق فردی (ارزشی و رفتاری)، اخلاق اجتماعی (فرهنگی و مسئولیت انسانی)، اخلاق سازمانی (درون سازمانی و بیرون سازمانی)، اخلاق قانونی ( قوانین دیوان محاسبات و سایر قوانین)، اخلاق زیست محیطی (پایداری و رعایت حقوق بین نسلی). مقادیر بارهای عاملی، تی-ولیو و شاخص استون گیسلر تائید کننده اعتبار و کیفیت مناسب مدل است. این سازمان تحت تاثیر مستقیم ارزش­های اخلاقی و فرهنگی است و عدم رعایت اخلاق موجب تضعیف انجام رسالت سازمان می شود، در نتیجه مدل چند بعدی اخلاق حرفه ای از طریق جلب توجه سازمان به مسائل اخلاقی به پیشگیری از رفتارهای ناکارآمد کارکنان منجر می شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Planning and Validation of Multi-dimensional Model of Professional Ethics of the Supreme Audit Court

نویسندگان English

amin allah tavassoli 1
reza sotudeh 2
habib piri 3
1 Phd Student, Department of Accounting, Zahedan Branch, Islamic Azad university, Zahedan(amin.tavassoli@iau.ac.ir)
2 Assistant Professor, Department of Accounting, nikshshr Branch, Islamic Azad university, nikshahr, IranCorresponding Author)
3 Assistant Professor, Department of Accounting, Zahedan Branch, Islamic Azad university, Zahedan, Iran(hhpiri1354@gmail.com)
چکیده English

Ethics is the prerequisite of every healthy society. In fact, each profession should possess its own appropriate ethical guidelines. The State Account Court also requires principles of professional ethics. So far, no ethical model suitable for this organization has not been presented. The purpose of the present study is to offer a multidimensional model design and validation for the professional ethics of the State Accounts Court. This is a qualitative and exploratory research. The model design is based on content analysis of the collected scientific texts (including articles and theses published in the field of professional ethics in Iran). It was done through in a library method. Then, using interviews with faculty members with a working experience in governmental organizations, middle managers of the State Accounts Court, and the working managers in the auditing organization selected in a purposive method, the research model was extracted. Next, using factor analysis method and PLS software, the validation of the above- mentioned model was performed. According to the research findings, the multidimensional model of professional ethics in the State Accounts Court owns 3 dimensions, 11 components, and 148 indicators. The dimensions and components of the professional ethics model in the State Accounts Court include spiritual ethics (religious component), individual ethics (value and behavior), social ethics (cultural and human responsibility), organizational ethics (inter/ intra organization), legal ethics (rules of the Court of Accounts as well as other laws), and environmental ethics (sustainability and observance of intergenerational rights). Moreover, the values ​​of factor load, T-Value, and Stone- Geisser index (Q2) all confirm the validity and quality of the model. This organization is directly influenced by moral and cultural values, and any non-compliance with ethics can distort its organizational mission. Thus, through drawing the organization's attention to ethical issues, the multi-dimensional model of professional ethics can prevent inefficient employee behaviors.

کلیدواژه‌ها English

professional ethics
Organizational ethics
Social Ethics
Supreme Audit Court
Ahmed, A. 2010. Ethics in auditing; and ethical studies in different accounting bodies. Available at SSRN 1631346.
احمدی، محمدرمضان؛ آهنگری، عبدالمجید ؛ صالحی نیا، محسن. (۱۳۹۸)، مدل سازی سازه‌های موثر بر اخلاق حرفه ای حسابرسی با بکارگیری مدل سازی ساختاری- تفسیری از دیدگاه خبرگان حرفه، حسابداری ارزشی و رفتاری، شماره 8، صص۲۸۱-۳۱۷.
Awaluddin, M., N. Nirgahayu, R. S. Wardhani, and A. Sylvana. 2019. The effect of expert management, professional skepticism and professional ethics on auditors detecting ability with emotional intelligence as modeling variables. International journal of islamic business and economics (IJIBEC) 3(1): 49-67.
آذربراهمان، علیرضا، کامیابی، یحیی ؛ ملکیان، اسفندیار. (1400)، هژمونی فرهنگ اخلاق حرفه‌ای در حسابرسی و ارزیابی پیامدهای آن. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال ششم، شماره 12،صص۹۵-۵۷.
Bujang, M. A., E. D. Omar, and N. A. Baharum. 2018. A review on
آقایی، محمد علی و حصارزاده، رضا. (۱۳91)، الگوسازی مفهومی اخلاق در حسابداری و پیمایش دیدگاه حسابداران . اخلاق در علوم و فناوری، شماره 7،صص53-64.
Comer, D. R., and L. E. Sekerka. 2018. Keep calm and carry on (ethically): Durable moral courage in the workplace. Human Resource Management Review 28(2): 116-130.
اشتراوس و کوربین. (1990)، مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل نظریه های زمینه ای (ا. افشار،مترجم). تهران، نشر نی.
Cronbach, L. J. 1951. Coefficient alpha and the internal structure of tests. psychometrika 16(3): 297-334.
الوانی، سیدمهدی؛ حسن پور، اکبر ؛ داوری، علی. (۱۳۸۹)، تحلیل اخلاق سازمانی کارکنان با استفاده از الگوی دایره اخلاق، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره۳و۴، صص۲۵-۳۴.
Drozd, I., M. Pysmenna, and V. Volkov. 2020. Management of ethical behavior of auditors. Baltic Journal of Economic Studies 6(4): 66-71.
امیری، علینقی؛ همتی، محمد ؛ مبینی، مهدی. (۱۳۸۹)، اخلاق حرفه‌ای ضرورتی برای سازمان، نشریه معرفت اخلاقی، شماره۲، صص۱۳۷-۱۵۹.
Dunn, P., and B. Sainty. 2019. Professionalism in accounting: a five-factor model of ethical decision-making. Social Responsibility Journal.
آوانلو، امیر؛ کسمایی، ابوالقاسم ؛ صفری، محمود. (۱۳۹۹)، شناسایی شاخص‌ها و مولفه‌های موثر بر ارتقا اخلاق حرفه‌ای کارکنان سازمان تامین اجتماعی، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، شماره۲، صص۲۶۵-۲۸۰.
Fornell, C., and D. F. Larcker. 1981. Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of marketing research 18(1): 39-50.
آیین رفتار حرفه ای جامعه حسابداران رسمی ایران.
Gaffikin, M. 2007. Accounting theory and practice: the ethical dimension.
باباجانی، جعفر؛ ثقفی، علی ؛ رستگارمقدم، هیوا. (1399)، مدل سه بعدی آموزش صلاحیت‌های اخلاقی در رشته حسابداری، حسابداری ارزشی و رفتاری، شماره10، صص28-21.
Hair, J. F., J. J. Risher, M. Sarstedt, and C. M. Ringle. 2019. When to use and how to report the results of PLS-SEM. European business review 31(1): 2-24.
بازرگان، عباس. (۱۳۸۷ )، مقدمه ای بر روش های تحقیق کیفی و آمیخته: رویکردهای متداول در علوم رفتاری، تهران، دیدار.
Hajilo, V., G. Memarzadeh, and M. Alborzi. 1397. Designing an ethical model for human resource development for Public Agencies. Quarterly Ethical Research (Association for Islamic Thought) 33(9): 37-60.
بیگی هرچگانی، ابراهیم ؛ بنی مهد، بهمن ؛ رئیس زاده، محمدرضا ؛ رویایی، رمضانعلی. (۱۳96)، ارزش‌های انگیزشی و هشداردهی اخلاقی حسابرسان دربارۀ خطاکاری. اخلاق در علوم و فناوری، شماره ۱۲، صص۱20-۱35.
Ismail, S., and N. Yuhanis. 2018. Determinants of ethical work behaviour of Malaysian public sector auditors. Asia-Pacific Journal of Business Administration.
جباری، حسن و گلی، حسن. (1400)، تاثیر اخلاق فردی بر اخلاق سازمانی با میانجی گری اخلاق خانوادگی در کارکنان یک دانشگاه نظامی، پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، شماره۲۳، صص۹۵-۱۱۸.
Ivan from going bad? The Wall Street Journal. Retrieved May.
چنگیزی محمدی، آزاده؛ میرسپاسی، ناصر؛ مجیبی، تورج؛ اوتادی، محمود. (۱۳۹8)، کنکاشی پیرامون شاخص‌های اخلاق‌حرفه‌ای اعضای هیأت‌علمی با بهره‌گیری از روش AHP فازی. اخلاق در علوم و فناوری، شماره ۱۴،صص80-۸6.
Johari, R. J., M. M. Alam, and J. Said. 2021. Investigating factors that influence Malaysian auditors’ ethical sensitivity. International Journal of Ethics and Systems 37(3): 406-421.
حاجیها، زهره وملاسلطانی، جمال. (۱۳۹۵)، رابطه بین هوش اخلاقی با عملکرد حسابرسان مستقل، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره 1، صص۱۰۵-۱۱۶.
Kline, P. 1994. An easy guide to factor analysis. London: Routledge.
حساس یگانه، یحیی؛ خادم، حمید ؛ مرویان‌حسینی، زهرا. (۱۳۹۵)، رشد اخلاقی یا آیین رفتار حرفه ای: تفاوت بین ذهنیت و عمل حسابرسان، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره 2، صص۱۱۳-۱۲۲.
Kohlberg, L. 2002. The philosophy of moral development: the nature and validity of moral stages essays on moral development. San Francisco: Harper& Row: 123-137.
حسنی، محمد و شاهین‌مهر، بهار. (۱۳۹۴)، مدل یابی روابط بین اخلاق حرفه ای و مسئولیت اجتماعی با پاسخگویی سازمانی ، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره1، صص39-29.
Krippendorff, K. 1980. Validity in content analysis.
خدامرادی، الهه و حاجیها، زهره. (۱۳۹۵)، نقش فرهنگ اخلاقی در عملکرد حسابرسان، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره3، صص۱۲۵-۱۳۱.
Lail, B., J. MacGregor, J. Marcum, and M. Stuebs. 2017. Virtuous professionalism in accountants to avoid fraud and to restore financial reporting. Journal of business ethics 140(4): 687-704.
خسروآبادی، طاهره و بنی مهد، بهمن. (۱۳۹۴)، پیش بینی بی اخلاقی و فساد مالی با توجه به اعتماد اجتماعی در حرفه حسابرسی، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره 4، صص۴۵-۵۳.
Lee, Y.-t., A. Stettler, and J. Antonakis. 2011. Incremental validity and indirect effect of ethical development on work performance. Personality and Individual Differences 50(7): 1110-1115.
خلخالی، مرضیه؛ مران جوری، مهدی؛ علی‌خانی، رضیه ؛ تقی‌پوریان، یوسف. (۱۴۰۱)، تعهد حرفه ای، جهت‌گیری‌های اخلاقی و نگرش حسابرسان نسبت به فعالیت‌های بازاریابی ، دانش حسابرسی، شماره۲۲.
Liyanapathirana, N., and G. Samkin. 2014. Towards an integrated ethical decision making model for the accounting Profession. Sri Lanka: A Developing Country. 113(3): 675-684.
خیاط مقدم، سعید و طباطبایی نسب، سیده مهدیه. (۱۳۹۵)، اخلاق حرفه ای در مدیریت مولفه های، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره۱، صص۱۲۷-۱۳۶.
McDevitt, R., C. Giapponi, and C. Tromley. 2007. A model of ethical decision making: The integration of process and content. Journal of business ethics 73(2): 219-229.
خواجوی، شکرالله؛ اعتمادی عیدگاهی، سارا؛ قدیریان آرانی، محمدحسین. (1399)، اصول اخلاق اسلامی: چارچوبی برای تدوین آیین رفتار حرفه ای حسابداری، نشریه حسابداری و منافع اجتماعی، شماره 10، صص 1-29.
Pratama, B. C., Z. A. Ahmad, and M. N. Innayah. 2018. Obedience Pressure, Professional ethics, attitude of skepticism and Independence towards audit Judgment. Journal of Accounting Science 2(2): 141-149.
داوری، علی و رضازاده، آرش. (1392)، مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزار PLS، چاپ اول، تهران، جهاد دانشگاهی.
Richey, R. C., and J. D. Klein. 2014، Design and development research: Methods, strategies, and issues: Routledge.
رحمتی، محمدحسین ؛ محمدی، منصور ؛ کاشانی پور، محمد ؛ رحیمیان، نظام الدین. (1399)، تدوین مدل جو اخلاقی دیوان محاسبات کشور. دوفصلنامه علمی حسابداری دولتی، سال ششم، شماره 2، صص31-46.
Sarstedt, M., and J.-H. Cheah. 2019،Partial least squares structural equation modeling using SmartPLS: a software review. In: Springer.
رحیمی، فتحاله و حقیقی، مهری. (۱۳۹۸)، ضمانت اجرای قانونی نقض ارزشهای اخلاقی در دیوان محاسبات کشور، پژوهشهای اخلاقی، شماره۱، صص۲۵۱-۳۰۸.
Smith, L. , and D. Murphy. 2008. Luca Pacioli: The Father of Accounting. Texas A&M University.
رحمانی، حلیمه و رجب دُری، حسین. (1395)، بررسی تاثیر اخلاق حرفه ای بر عملکرد سازمانی در مدیران صنعتی استان فارس. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال اول،شماره 2،صص75-۵۳.
Tota, I., and H. Shehu. 2012. The dilemma of business ethics. Procedia Economics and Finance 3: 555- 559.
رضایی منش، بهروز. (۱۳۸۳)، بررسی زیر ساخت اخلاقی در بخش خدمات عمومی ایران. (رساله ی دکتری)، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
Vogel, D. 2009. Manager's journal: Could an ethics course have kept
ستوده، رضا؛ فغانی، مهدی؛ پیفه، احمد. (1399)، بررسی توانایی دیوان محاسبات کشور از دیدگاه پاسخ گویی مالی به استفاده کنندگان. دانش حسابرسی ، شماره 80، صص 59-84.
Yoon, C. 2011. Ethical decision-making in the Internet context: Development and test of an initial model based on moral philosophy. Computers in Human Behavior 27(6): 2401-2409.
سلطانی، مرتضی. (۱۳۸۲)، مدیریت اخلاق در سازمان، ماهنامه تدبیر، شماره۱۳۲، صص۳۴-۴۰.
Yusoff, Z. Z. M., W. A. Salleh, Z. Zakaria, G. K. S. Nair, T. Vadeveloo, and A. Luqman. 2011. The influence of personal and organizational factors on ethical decision making intentions among managers. International Journal of Business and Management 6(9): 261.
شایسته شجاعی، پرویز؛ پورزمانی ، زهرا ؛ یعقوب نژاد ، احمد. (1399)، تاثیر معیارهای رفتار اخلاقی (محیط اخلاقی، تعهد حرفه‌ای، ارزش‌های اخلاقی و ایدئولوژی اخلاقی) بر عملکرد حسابرسان . دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال پنجم، شماره 10، صص ۳۱۸-.۲۸۱.
researchers. The Malaysian journal of medical sciences: MJMS 25(6): 85.
صالحی، تابنده. (۱۳۹۵)، رابطه اخلاق حرفه ای حسابرس و کیفیت حسابرسی ، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره4، صص77-86.
sample size determination for Cronbach’s alpha test: a simple guide for
عابدی سروستانی، احمد؛ شاه ولی، منصور ؛ محقق داماد ، سیدمصطفی. (۱۳۸۶)، ماهیت و دیدگاه های اخلاق زیست محیطی با تاکید بر دیدگاه اسلامی، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره۱، صص۵۹-۷۲.
علیزاده، مهدی، (۱۳۸۹)، اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم). قم: دفتر نشر معارف.
علی مدد، مصطفی. (1389)، اخلاق و آیین رفتار حسابداران حرفه‌ای، مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی، تهران، ایران.
فلاح، محمدجواد و کرنوکر، نسیم. (۱۳۹۷)، مرز شناسی اخلاق فردی و اجتماعی و تحلیل ارزش گذاری آن با معیارهای اسلامی، پژوهش نامه اخلاق، شماره۴۲، صص۱۱۳-۱۳۲.
قانون دیوان محاسبات کشور.
قراملکی، احد فرامرز، (۱۳۹۸)، اخلاق حرفه ای. مجنون.
کاظمی، سلیم؛ زاهد بالبان، عادل؛ قلعه ای، علیرضا؛ دیوبند، افشین. (۱۳۹۹)، نقش واسطه ای اشتیاق شغلی در رابطه بین اخلاق حرفه ای و پاسخگویی سازمانی، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره ۱، صص۱۲۳-۱۲۹.
مطهری، مرتضی، (۱۳۵۳)، انسان کامل ، قم: صدرا.
منشور اخلاقی و اداری و اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام.
منشور اخلاقی کارکنان شرکت بورس کالای ایران.
نمازی، محمد؛ دری، رجب ؛ روستامیمندی، محمد. (۱۳۹۶)، تدوین الگوی توسعه پایدار اخلاق حرفه‌ای حسابداری، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، شماره12، صص70-80.