Cognitive Dissonance and Auditor Professional Skepticism

Authors
nasrin yousefzadeh 1
zahra Masoumi Bilondi 2
Azam pouryousof 3
1 Assistant Professor of Accounting Department, Vali -e- Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan, Iran. (n.yousefzadeh@vru.ac.ir)
2 Assistant Professor of Accounting Department, Payame noor university, Tehran, Iran.(Corresponding Author)
3 Assistant Professor of Accounting Department, Payame noor university, Tehran,Iran .(Pouryousof@pnu.ac.ir)
10.61186/aapc.9.18.1
Abstract
Professional skepticism, as a fundamental requirement for audit quality, is based on the vital link between judgment based on professional skepticism and actions based on professional skepticism. The present study investigates how pressures (incentives) in audit environment can reduce audit quality due to the disconnection between judgment based on professional skepticism (risk assessment) and action based on professional skepticism (audit tests). In this regard, experimental research was conducted to investigate the effect of cognitive dissonance on auditor professional skepticism and their subsequent assessment of professional skepticism. The statistical sample of the research is 91 people consisting of auditors, senior auditors, supervisors, senior supervisors, managers and partners working in the trusted auditing institutions of the Tehran Stock Exchange and Securities Organization in 2024 which were selected by available sampling method. In order to test research hypotheses, independent t-test was used. The results indicate that when auditors fail to perform high professional skepticism-based actions in line with high professional skepticism judgments and experience cognitive conflict, they change their attitude towards low-ranking professional skepticism-based actions to higher (higher rank). Also, auditors who experience cognitive conflict revise their assessment of risk (professional skepticism-based judgment) downwards. This leads to less overall professional skepticism and, as a result, lower audit quality. Based these findings, improving audit quality can be done by strengthening the critical link between judgment based on professional skepticism (risk assessment) and actions based on professional skepticism (audit tests). These findings can be useful for audit institutions, official auditors community and policy makers in order to improve audit quality.

Keywords
professional skepticism
Cognitive dissonance
Audit Quality
AUDITING: A Journal of Practice and Theory, 31 (4): 139-165.
امانی، کوروش؛نیکومرام، هاشم؛ بنی مهد، بهمن؛ طالب نیا، قدرت اله. (1399)، رابطه میان عملکرد شناختی حسابرس و تردید حرفه ای، بورس اوراق بهادار،سال سیزدهم، شماره 52، صص 115-139.
Adikaram, R., and j. Higgs. 2024 .Cognitive dissonance and auditor professional skepticism. Managerial Auditing Journal, 39(1): 71-110.
بخشی، مجید؛ آذین فر، کاوه ؛نبوی چاشمی، سیدعلی. (1401)، بررسی تاثیر فشار زمانی حسابرس بر کیفیت حسابرسی و کیفیت سود با تأکید بر نقش تعدیلی استرس کاری حسابرسان. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، سال یازدهم، شماره 43، صص 80-67.
Advances in Managerial Auditing Research, 1 (1): 46-57.
بنی طالبی دهکردی، بهاره و غفوری نژاد، عبداله. (1399)، تبیین بکارگیری استرتژی های نوآوردر سیستم حسابداری مدیریت از منظر تئوری ناهماهنگی شناختی، حسابداری مدیریت، سال سیزدهم، شماره 46، صص137-152.
Agustina, F., N. Nurkholis, and M .Rusydi. 2021. Auditors’ professional skepticism and fraud detection. International Journal of Research in Business and Social Science, 10 (4): 275-287.
جعفری، محبوبه؛ پورحیدری، امید و خدامی‌پور، احمد. (1402)، تاثیر نقطه نظر شریک موسسه حسابرسی از احتمال تقلب و جهت‌گیری تردیدگرایانه حسابرسان بر تردید حرفه‌ای حسابرسان. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. سال هشتم، شماره شانزدهم، صص241-۲۷۶.
Allen, R.D., D.R .Hermanson, T.M. Kozloski, and R.J . Ramsay. 2006. Auditor risk assessment: insights from the academic literature. Accounting Horizons, 20(2): 157-177.
جعفری، محبوبه؛ پورحیدری، امید؛ خدا می‌پور، احمد. (1403)، تاثیر نقطه‌نظر شریک موسسه حسابرسی از احتمال تقلب و جهت‌گیری تردیدگرایانه بر تردید حرفه‌ای حسابرسان، دو فصلنامه حسابداری ارزشی رفتاری، سال هشتم، شماره 16، صص 241-276.
Asare, S. K., Cohen, J., and Trompeter, G., 2005. The effect of non-audit services on client risk, acceptance and staffing decisions. Journal of Accounting and Public Policy, 24: 489–520.
حسن ملکی، علیرضا؛ عبدلی، محمدرضا؛ عبدالهی، احمد و عباسی، ابراهیم. (1399)، تدوین مدل کیفی تردید حرفه‌ای حسابرسان: از دیدگاه شرکای مؤسسه‌های حسابرسی و مدیران جامعه حسابداران رسمی ایران. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، سال پنجم، شماره نه، صص ۵۵-۷۹.
Asare, S.K., G.M .Trompeter, and A.M. Wright. 2000. The effect of accountability and timebudgets on auditors’ testing strategies. Contemporary Accounting Research, 17(4) : 539-560.
حیدر، مجتبی و نیکومرام، هاشم. (1397)، سبکهای تفکر و تردید حرفه ای در حسابرسی (آزمون نظریه خود حکومتی ذهن)، حسابداری ارزشی و رفتاری،سال سوم، شماره 5، صص151-185.
Asare, S.K., and A.M. Wright. 2004. The effectiveness of alternative risk assessment and program planning tools in a fraud setting. Contemporary Accounting Research, 21 (2): 325-352.
دانایی فرد، حسن، الوانی، سید مهدی و آذر، عادل. (1398)، روش شناسی پژوهش‌های کمی در مدیریت: رویکرد جامع، تهران: انتشارات صفار، چاپ سیزدهم.
Bennett, G.B. and R.C. Hatfield. 2013. The effect of the social mismatch between staff auditors and client management on the collection of audit evidence. The Accounting Review,88 (1): 31-50.
سپاسی، سحر و دیناربر، مینا. (1394)، ارائه مدلی تبیینی به منظور شناسایی عوامل مؤثر بر تردید حرفه‌ای حسابداران رسمی با رویکرد تحلیل عاملی اکتشافی و مدلسازی معادلات ساختاری، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، سال چهارم، شماره 15، صص 116-107.
Bierstaker, J.L. and, A. Wright. 2005. The effect of partner preferences on the development of riskadjusted program plans. Advances in Accounting, 21: 1-23.
ستوده، مسعود؛ پورحیدری، امید و خدامی‌پور، احمد. (1402)، بررسی تأثیر فشار شغلی و تردید حرفه‌ای بر قضاوت حسابرس، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، شماره 58، صص 5-28.
Blay, A. 2005. Independence threats, litigation risk, and the auditor’s decision process. Contemporary Accounting Research, 22(4): 759–789.
سیدزاده کوه کمر, سید احمد؛ علی نژاد سارو کلائی, مهدی؛ فضل زاده, علیرضا؛ زینالی, مهدی. (1404). الگوی مفهومی تردید حرفه‌ای حسابرسان با استفاده از تحلیل دلفی. بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، دوره 32 شماره 1، صص 198-223.
Bonner, S.E. 2008. Judgment and Decision Making in Accounting. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall
صفری، محمد و محمودآبادی، حمید. (1401)، تاثیر فشار بودجه زمانی بر کاهش کیفیت حسابرسی با توجه به نقش میانجی تحریک استرس حسابرس و نقش تعدیلگر فرهنگ اخلاقی سازمانی، مدیریت و حسابداری در هزاره سوم، شماره 22، صص 176 تا 193 .
Brazel, J. F., Leiby, J and Schaefer, T. R. 2025. Who Rewards Appropriate Levels of Professional Skepticism?. Journal of Business Ethics, 196,: 439-450.
صفی خانی، رضا؛ صفرزاده، محمدحسین؛ اثنی عشری، حمیده. (1401)، بررسی رابطه تردید حرفه ای, شناخت صاحب کار و قضاوت حسابرس، دانش حسابداری، سال سیزدهم، شماره 1، صص 59-82.
Brazel, J.F., A .Gold, J. Leiby, and T.R .Schaefer. 2023. How do audit committees support audit engagement teams and encourage professional skepticism? A survey and experimental evidence. A Survey and Experimental Evidence (WP).
غلامرضایی، محسن و حسنی، محمد. (1398)، تأثیر اختلالات شخصیت بر تردید حرفه ای حسابرسان مستقل. دانش حسابداری، سال دهم، شماره 2، صص43-76.
Brazel, J.F., Gimbar, C., Maksymov, E., and Schaefer, T.R. 2019. The Outcome Effect and Professional Skepticism: A Replication and a Failed Attempt at Mitigation. Behavioral Research in Accounting, 31(2): 135-143.
غلامرضایی، محسن، و حسنی، محمد. (1396)، نقش طرز تفکر, ارزش های اخلاقی و انحراف های رفتاری در میزان تردید حرفه ای حسابرسان، پژوهش های کاربردی در گزارشگری مالی،سال ششم،شماره 11،صص 47-84.
Brazel, J.F., S.B. Jackson, T. J .Schaefer, and B.W. Stewart.2016. The outcome effect and professional skepticism. The Accounting Review, 91 (6): 1577-1599.
فتحی، زهرا؛ بیرجندی، حمید؛ افضلی، سیده حوا و بیرجندی، مسعود. (1402)، تأثیر استقلال، حرفه‌ای بودن، تردید حرفه‌ای و فشار بودجه زمانی بر کیفیت حسابرسی با توجه به نقش تعدیلگر استدلال اخلاقی، رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، سال هفتم، شماره 91، صص 1317-1344.
Brehm, J.W. 1956. Postdecision changes in the desirability of alternatives. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 52 (3): 384-389.
کارگزار، فاطمه، بذرافشان، آمنه، و مهدوی پور، علی. (1398)،بررسی رابطه بین مزاج و تردید حرفه ای حسابرسان، مجله دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، سال هفتم، شماره 3، صص 75-64.
Brown, T.J. 2014. Advantageous comparison and rationalization of earnings management. Journal of Accounting Research, 52(4): 849-876.
کریستینسن، لاری‌بی، (1396)، روش شناسی آزمایشی، (ترجمه: علی دلاور)، تهران: انتشارات رشد 2006.
Carpenter, T.D., C. Durtschi, and L.M. Gaynor. 2011. The incremental benefits of a forensic
مهرانی, ساسان و نعیمی, مهدیس. (1382)، تئوری اخلاقی و تاثیر فشار بودجه زمانی بر رفتار حسابرسان مستقل، بررسی‌‌های حسابداری و حسابرسی، سال دهم، شماره 32،صص 43-61.
Cohen, A.R. 1962. A dissonance analysis of the boomerang effect. Journal of Personality, 30 (1): 75-88.
مهرانی، نیوشا و بنی مهد، بهمن. (1400)،تاثیر سبک های شناخت نوگرا و نوگریز بر تردید حرفه ای حسابرس، پژوهشهای حسابرسی حرفه ای، سال دوم، شماره 5، صص 56-69.
Cooper, J. and R.H. Fazio. 1984. A new look at dissonance theory. Advances in Experimental Social Psychology, 17 :229-266.
یوسف‌زاده، نسرین؛ پورحیدری، امید؛ خدامی‌پور، احمد. (1399)، بررسی تاثیر اطلاعات نامربوط و خطای جزئی در مدارک صاحبکار بر قضاوت تردیدآمیز حسابرس، پژوهشهای کاربردی در گزارشگری مالی، دوره نهم، شماره16 ، صص 35-66.
Coram, P., and D.R. Woodliff. 2004. The effect of risk of misstatement on the propensity to
Experimental Social Psychology, 37 (3): 228-243.
Festinger, L. 1957. A Theory of Cognitive Dissonance, Row Peterson, Evanston, IL.
Festinger, L. and V .Carlsmith. 1959.Cognitive consequences of forced compliance. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 58 (2): 203-210.
Fukukawa, H., T.J. Mock, and A. Wright.2006. Audit programs and audit risk: a study of Japanese practice. International Journal of Auditing, 10 (1): 41-65.
Gaynor, L.M., A.S. Kelton, M. Mercer, and T.L.Yohn. 2016. Understanding the relationship between financial reporting quality and audit quality. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 35 (4): 1-22.
Glover, S. M. and Prawitt, D. F. 2013. Enhancing auditor professional skepticism. White Paper Series of the Standards Working Group of the Global Public Policy Committee
Glover, S.M., D.F. Prawitt, J.J .Schultz, and M.F .Zimbelman.2003. A test of changes in auditors’ fraud-related planning judgments since the issuance of SAS No. 82. A Journal of Practice and Theory, 22 (2): 237-251.
Goethals, G.R. and J. Cooper. 1975.When dissonance is reduced: the timing of self-justificatory attitude change. Journal of Personality and Social Psychology, 32(2) : 361-367.
Goethals, G.R., J .Cooper, and A .Naficy. 1979. Role of foreseen, foreseeable, and unforeseeable behavioral consequences in the arousal of cognitive dissonance. Journal of Personality and Social Psychology, 37 (7): 1179-1185.
Hackenbrack, K. and M.W. Nelson. 1996.Auditors’ incentives and their application of financial accounting standards. The Accounting Review, 7(1): 43-59.
Hammersley, J.S., K.M. Johnstone, and K .Kadous. 2011. How do audit seniors respond to heightened fraud risk?. Auditing: A Journal of Practice and Theory, 30 (3): 81-101.
Harding, N. and K.T Trotman.2011. Enhancing Professional Skepticism via the Fraud Brainstorming Discussion Outcomes, School of Accounting Australian School of Business. The University of New South Wales Sydney NSW, 2052.
Harmon-Jones, E., J.W .Brehm, J .Greenberg, L. Simon, and D.E. Nelson.1996. Evidence that the production of aversive consequences is not necessary to create cognitive dissonance. Journal of Personality and Social Psychology, 70 (1):5-16.
Ho, S.Y., S.Y .Phang, and R .Moroney. 2022.The combined effect of perspective-taking and incentives on professional skepticism. Managerial Auditing Journal, 37 (1):129-150.
Hobson, J.L., W.J .Mayew, M.E .Peecher, and M. Venkatachalam. 2017. Improving experienced auditors’ detection of deception in CEO narratives. Journal of Accounting Research, 55(5) : 1137-1166.
Hobson, J.L., W.J. Mayew, and M. Venkatachalam. 2012. Analyzing speech to detect financial misreporting. Journal of Accounting Research, 50 (2):349-392.
Hurtt, K. 2010. Development of a scale to measure professional skepticism. Auditing: A Journal of Practice and Theory, 29(1): 149-171.
Hurtt, K., H. Brown-Liburd, C. E. Earley, and G. Krishnamoorthy. 2013. Research on auditor professional skepticism: literature synthesis and opportunities for future research. Auditing: A Journal of Practice and Theory, 32: 45-97.
Knechel, W.R., G.V .Krishnan, M .Pevzner, .L.B Shefchik, and U.K .Velury.2013.Audit quality: insights from the academic literature. AUDITING: A Journal of Practice and Theory,32 (1): 385-421.
Linder, D.E., J. Cooper, and E.E .Jones.1967. Decision freedom as a determinant of the role of incentive magnitude in attitude change. Journal of Personality and Social Psychology, 6 (3):. 245-254.
Lopez, D.M. and G.F .Peters.2012.The effect of workload compression on audit quality.
Losch, M.E. and J.T. Cacioppo.1990.Cognitive dissonance may enhance sympathetic tonus, but attitudes are changed to reduce negative affect rather than arousal. Journal of Experimental Social Psychology, 26 (4):289-304.
Nelson, M.W. 2009.A model and literature review of professional skepticism in auditing. Auditing: A Journal of Practice and Theory, 28 (2): 1-34.
Nolder, C. J., & Kadous, K. 2018. Grounding the professional skepticism construct in mindset and attitude theory: A way forward. Accounting, Organizations and Society, 67: 1-14
Pierce, B. and B .Sweeney.2004.Cost–quality conflict in audit firms: an empirical investigation. European Accounting Review, 13 (3):415-441.
Pierce, B. and B. Sweeney. 2004.Cost–quality conflict in audit firms: an empirical investigation. European Accounting Review, 13 (3): 415-441.
Public Company Accounting Oversight Board (PCAOB) .2012. Staff audit practice alert no. 10.Maintaining and applying professional skepticism in audits.
Sayed Hussin, S. A., Iskandar, T. M., Mohd Saleh, N. and Jaffar, R. 2017. Professional Skepticism and Auditors’ Assessment of Misstatement Risks: The Moderating Effect of Experience and Time Budget Pressure. Economics & Sociology, 10(4): 225-250
Shaub, M.K. and J.E .Lawrence.2002.A taxonomy of auditors’ professional skepticism. Research on Accounting Ethics, 8: 167-194.
Steele, C.M. 1988 .The psychology of self-affirmation: sustaining the integrity of the self. Advances in Experimental Social Psychology, 21:. 261-302.
Steele, C.M. and T.J .Liu.1983.Dissonance processes as self-affirmation. Journal of Personality and Social Psychology, 45 (1):5-19.
Stone, J. and J .Cooper.2001.A self-standards model of cognitive dissonance. Journal of
Subhan, S. 2023. Professional skepticism, audit experience, time pressure and fraud detection.
Wilks, T.J. 2002.Predecisional distortion of evidence as a consequence of real-time audit review. The Accounting Review, 77 (1): 51-71.
accounting course on skepticism and fraud-related judgments. Issues in Accounting Education, 26 (1): 1-21.
commit reduced audit quality acts under time budget pressure. Auditing: A Journal of Practice and Theory, 23(2) :159-167.
Value and Behavioral Accounting
Volume 9, Issue 18
Winter 2025
Pages 1-46