ارائه چارچوبی برای ابعاد ناهمگونی شناختی حسابرسان: با رویکرد تحلیل مضمون و شناسایی موثرترین بُعد با روش مدلسازی ساختاری تفسیری

نویسندگان
سعید اینانلو مرانلو 1
میثم عرب زاده 2
مهدی صفری گرایلی 3
حسین جباری 4
محمدرضا محققی 5
1 دانشجوی دکتری گروه حسابداری ، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران s.inanlloo@iau.ac.ir
2 دانشیار گروه حسابداری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران(نویسنده مسئول)
3 دانشیار گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی ، بندرگز ، ایران safari83@iau.ac.ir
4 استادیار گروه حسابداری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران H.jabbary@iaukashan.ac.ir
5 استادیار گروه حسابداری، واحد کاشان ، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران Mohammadreza.Mohagheghi@iau.ac.ir
10.61186/aapc.9.18.219
چکیده
ناهمگونی شناختی به حالت روانی ناشی از تعارض‌ها و رفتارهای ناسازگار اشاره دارد. هنگامی که افراد با اطلاعاتی مغایر با نظام فکری خود مواجه می‌شوند، برای کاهش تنش درونی، ناخودآگاه به تحریف ادراک، توجیه یا انکار روی می‌آورند. این مکانیسم دفاعی که اغلب منجر به سوگیری‌های شناختی می‌شود، می‌تواند تصمیم‌گیری‌های حرفه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد، به‌ویژه در حوزه‌های حساسی مانند حسابرسی که عینیت و بی‌طرفی از ارکان اساسی هستند، شناخت این پدیده برای تقویت قضاوت‌های عینی و کاهش خطاهای سیستماتیک ضروری است. لذا مطالعه حاضر به ارائه چارچوبی برای نمایش ابعاد ناهمگونی شناختی حسابرسان: با رویکرد تحلیل مضمون و شناسایی موثرترین بُعد با استفاده از روش مدلسازی ساختاری تفسیری می‌پردازد. این مطالعه از نظر روش‌شناسی اکتشافی و به لحاظ تحلیلی ترکیبی قلمداد می‌شود. زیرا به دلیل فقدان چارچوب منسجم در خصوص ابعاد ناهمگونی شناختی حسابرسان، از طریق تحلیل مضمون نسبت به شناسایی این ابعاد با استفاده از روش تحلیل مضامین مبتنی بر واکاوی پژوهش‌های قبلی و مصاحبه با 14 خبره اقدام می‌نماید. سپس با استفاده از روش دلفی ساده دو مرحله ای، پایایی ابعاد شناسایی شده مورد تحلیل قرار گرفت تا در نهایت بر اساس مدل‌سازی ساختاری تفسیری، تأثیرگذارترین ابعاد ناهمگونی شناختی حسابرسان بر اساس نظر خبرگان پژوهش تعیین گردند. نمونه آماری پژوهش شامل 14 نفر از خبرگان دانشگاهی و اساتید حسابرسی صاحب‌نظر و دارای تجربه حرفه‌ای در حوزه حسابرسی و همچنین اعضای کمیته تدوین استانداردهای حسابرسی هستند که بر اساس روش نمونه‌گیری هدفمند با رویکرد گلوله‌برفی در سال 1403 انتخاب شده اند. نتایج پژوهش حاضر، نشان‌دهنده 3بعد(مضمون فراگیر) برای ناهمگونی شناختی حسابرسان است که عبارتند از تعارض در ارزش­های شناختی، ناهمگونی در مکانیزم‌های ساختاری و مکانیزم‌های فردی بازدارنده و همچنین 7 مضمون سازمان‌دهنده ابعاد مذکور (تعارض‌های شناختی - محیطی، پردازش منفی شناختی، تنش‌های ذهنی شناختی، ناهمگونی پس از تصمیم‌گیری، ناهمگونی در اهداف شغلی، تعیین استانداردهای غیرواقع‌گرایانه و خودگردانی و عملکرد مختل) و 31 مضمون پایه شناسایی شد. همچنین یافته‌های مدلسازی ساختاری تفسیری نشان می­دهد که، تعارض‌های شناختی - محیطی حسابرسان تأثیرگذارترین بُعد ناهمگونی شناختی حسابرسان است. نتایج این مطالعه می تواند به سیاست گذاران، توسعه دهندگان استاندارد و قانون گذاران کمک کند تا با شناخت بیشتر از ابعاد و پیامدهای مثبت و منفی ناهمگونی شناختی حسابرس، نسبت به تقویت کارکردهای اخلاقی؛ اجتماعی و فرهنگی حسابرس جهت تعامل پویاتر با ذی‌نفعان و بسترهای اجتماعی اقدام نمایند و بر اساس آن سیاست‌های تشویقی لازم برای ترغیب مؤسسات حسابرسی برای افزایش کیفیت حسابرسی اتخاذ نموده و بدین ترتیب، رفتارهای ناکارآمد در حسابرسی را محدود سازند.
کلیدواژه‌ها
ناهمگونی شناختی حسابرسان
عوامل روانی
مکانیزم‌های فردی
کیفیت حسابرسی

عنوان مقاله English

Providing a Framework for the Dimensions of Auditors' Cognitive Heterogeneity: with a Thematic Analysis Approach and Identifying the Most Effective Dimension Using the Interpretive Structural Modeling Method

نویسندگان English

Saeed inanloo 1
Meysam Arabzadeh 2
Mehdi Safari Gerayli 3
Hossein jabbary 4
Mohammad reza mohagheghi 5
1 Ph.D. Student Department of Accounting, Kas.C., Islamic Azad University, Kashan, Iran. (s.inanlloo@iau.ac.ir)
2 Associate Professor Department of Accounting, Kas.C., Islamic Azad University, Kashan, Iran(corresponding Author)
3 Associate Professor Department of accounting, BG.C., Islamic Azad University, Bandargaz, Iran. safari83@iau.ac.ir
4 Assistant Professor Department of Accounting, Kas.C., Islamic Azad University, Kashan, Iran. H.jabbary@iaukashan.ac.ir
5 Assistant Professor Department of Accounting, Kas.C., Islamic Azad University, Kashan, Iran. Mohammadreza.Mohagheghi@iau.ac.ir
چکیده English

Cognitive dissonance refers to a mental state resulting from conflicts and inconsistent behaviors. When individuals are confronted with information that is inconsistent with their thought system, they unconsciously resort to perceptual distortion, justification, or denial to reduce internal tension. This defense mechanism, which often leads to cognitive biases, can affect professional decision-making, especially in sensitive areas such as auditing, where objectivity and impartiality are essential. Recognizing this phenomenon is necessary to strengthen objective judgments and reduce systematic errors. Therefore, the present study presents the dimensions of auditors' heterogeneity: with a thematic analysis approach and identifies the most effective dimension with the interpretive structural modeling method. This study is considered exploratory in terms of methodology and mixed in terms of analysis. Because of the lack of a coherent framework regarding the dimensions of auditors' cognitive heterogeneity, the study attempts to identify these dimensions through thematic analysis using the thematic analysis method based on the analysis of previous research and interviews with several experts. Then, using a simple two-stage Delphi method, the reliability of the identified dimensions was analyzed, and finally, based on interpretive structural modeling, the most influential dimensions of auditors' cognitive heterogeneity were determined based on the opinions of the research experts. The statistical sample of the study includes 14 academic experts and auditing professors who are experts and have professional experience in the field of auditing, as well as members of the Auditing Standards Development Committee, who were selected based on the purposeful sampling method with a snowball approach in 2024. The results of the present study indicate 3 dimensions (overarching themes) for auditors' cognitive heterogeneity, which include conflict in cognitive values, heterogeneity in structural mechanisms, and inhibitory individual mechanisms, as well as the organizing theme of the aforementioned dimensions (cognitive-environmental conflicts, negative cognitive processing, cognitive mental tensions, heterogeneity after decision-making, heterogeneity in career goals, setting unrealistic standards, and impaired autonomy and performance), and 31 basic themes were identified. Also, the findings of interpretive structural modeling show that auditors' cognitive-environmental conflicts are the most influential dimension of auditors' cognitive heterogeneity. The results of this study can help policymakers, standard developers, and legislators to better understand the dimensions and positive and negative consequences of auditor cognitive heterogeneity, concerning strengthening ethical functions; Social and cultural auditors should take action to interact more dynamically with stakeholders and social contexts, and based on that, adopt the necessary incentive policies to encourage audit firms to increase audit quality and thus limit inefficient behaviors in auditing.

کلیدواژه‌ها English

Cognitive Heterogeneity of Auditors
Psychological Factors
Individual Mechanisms
Audit Quality
اخگر، آذر. (1400). تأثیر شایستگی و اخلاق حرفه‌ای حسابرسان بر کیفیت حسابرسی با تأکید بر عزت نفس، پایان نامه کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی علم و فناوری شمس.
Aguilar, P., I, Correia., J, de Vries., L, Tortora. 2022. Cognitive dissonance induction as an “inoculator” against negative attitudes towards victims. Social and Personality Psychology Compass, 16(12): 12715.‌
جوادی، هادی؛ حسینی، سید حسین؛ همتی، بهرام؛ شکری، اعظم. (1402). تأثیر ویژگی‌های تاریک شخصیت و تمایل به اشتراک‌گذاری دانش حسابرسان بر تردیدگرایی و قضاوت حرفه‌ای آن‌ها: با توجه به نقش تعدیل‌کنندگی محل اشتغال حسابرس. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 12(46)، 359-374.
Bidokia, F., Z, Arefmanesh., J, Khaneghah. 2023. The Effect of Goal Orientation on Auditors' Judgment Performance with the Mediating Role of Self-Efficacy. Journal of Social Behavior and Community Health. 4(12):86-126.
حیدری، قنبر ؛ نیکومرام، هاشم ؛ وکیلی فرد، حمید رضا. (1402)رابطه میان ویژگی‌های صفات تاریک شخصیت در گرایش به رفتارهای متقلبانه: آزمون نظریه اعتماد اجتماعی، فصلنامه دانش حسابداری مالی، 10(1).12-27.
Brown, V. L., J.L, Gissel., D.G, Neely. 2021. Neural correlates of cognitive dissonance in auditing professionals: An fMRI study. Journal of Behavioral and Experimental Finance, 30, 100501.
رحیمی آشتیانی، امیر؛ آقایی، مهران؛ عسکریان، مهناز؛ صمدی لرگانی، محمود .(1400). تاثیر هوش هیجانی و مالی بر عملکرد حسابرس (رویکرد ضریب همبستگی کانونی، اقتصاد مالی، 15(55)، 217-230.
Chen, Y., K.J, Wang., S.H, Liu. 2023. How Personality Traits and Professional Skepticism Affect Auditor Quality? A Quantitative Model. Sustainability. 15(7):74-93.
زلفی، سوسن؛ یزدانیان، نرگس. (1402). ویژگی‌های تاریک شخصیت حسابرسان و تاثیر آنها بر ارزیابی ریسک تقلب. تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 15(57)، 179-206.
Chen, Y., S, Li., Q, Xia., C, He. 2017. The Relationship Between Job Demands and Employees’ Counterproductive Work Behaviors: The Mediating Effect of Psychological Detachment and Job Anxiety. Frontiers in psychology, 8(4): 1890-1898
ستوده، مسعود؛ پورحیدری، امید؛ دامی پور، احمد. (1402). بررسی تأثیر فشار شغلی و تردید حرفه‌ای بر قضاوت حسابرس .تحقیقات حسابداری و حسابرسی.58(11).5-28.
Davydova, A. G., J.P, Sheronova., V.V, Kosonogov., A.N, Shestakova., V.A, Klucharev. 2023. Application of Transcranial Magnetic Stimulation in Studies of Cognitive Dissonance in Decision Making. Neuroscience and Behavioral Physiology, 53(2): 247-256.‌
سواری، سمیرا؛ امیری، هوشنگ؛ خدامرادی، محمد. (1402). بررسی تاثیر مولفه های تیپ‌های شخصیتی حسابرس بر عملکرد حرفه‌ای حسابرسان. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 12(45)، 427-446.
De Vos, J., P.A, Singleton. 2020. Travel and cognitive dissonance. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 138: 525-536.‌
شمس بیدهندی محمدرضا، بمانی محمدآبادی مجید، رفاهی بخش سمانه. بررسی تأثیر ماکیاولیسم بر رفتارهای ناکارآمد حسابرسی. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۱۴۰۳; ۹ (۱۷) :۲۲۵-۲۴۶
Eßer, J., D, Flörchinger., M, Frondel., S, Sommer. 2024. Avoiding cognitive dissonance: Experimental evidence on sustainable online shopping (No. 1063). Ruhr Economic Papers.‌
کریمی، زهرا؛ یعقوب نژاد، احمد؛ صمدی لرگانی، محمود؛ پورعلی لاکلایه، محمدرضا.(1400). ارزیابی تأثیر سوگیری‌های روانشناختی فردی و ابعاد شخصیتی حسابرسان بر کیفیت حسابرسی، پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی، 13(52). 23-52.
Festinger, L. 1957. A theory of cognitive dissonance. Stanford University Press.
گودرزی, سعید , همت فر, محمود و جنانی, محمد حسن . (1404). مدلی جهت شناسایی ویژگی‌های شخصیتی و اخلاقی حسابرسان مستقل کشور. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت, 14(56). 383-394.
Guest, G., A, Bunce., L, Johnson. 2006. How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1): 59-82.
نعمتی کشتلی رضا، حمیدیان محسن، جعفری سیده محبوبه، صراف مریم. تأثیر سبک های شناختی حسابرسان بر ارزیابی ریسک تقلب (آزمون نظریه انرژیک گریگورک). دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۱۳۹۹; ۵ (۹) :۳۳-۱
Guest, G., Namey, E., & Chen, M. (2020). A simple method to assess and report thematic saturation in qualitative research. PloS one, 15(5), e0232076
هرمزی, شیرکو , نیکو مرام, هاشم , رویایی, رمضانعلی و رهنمای رودپشتی, فریدون . (1395). بررسی تأثیر سوگیری‌های روانشناختی بر تردید حرفه‌ای حسابرس. پژوهش های تجربی حسابداری.6(4). 123-148
Ham. C., M, Lang., N, Seybert., S, Wang. 2017. CFO narcissism and financial reporting quality. Journal of Accounting Research, 55(5): 1089–1135.
Harmon-Jones, E., J, Mills. 2019. An introduction to cognitive dissonance theory and an overview of current perspectives on the theory. Jurnal Sosial Dan Pembangunan, 34(5): 285-301.‌‌
Harmon-Jones, E., R, Willardt., C, Harmon-Jones. 2025. Discrete emotions of dissonance. Motivation Science.‌
Harmon‐Jones, E., S, Matis.,D.G, Angus., C, Harmon،Jones. 2024. Does effort increase or decrease reward valuation? Considerations from cognitive dissonance theory. Psychophysiology, 14536.‌
Hegarty, W. H., H.P, Sims., F, Luthans. 2000. Organizational behavior: Contradictions in accounting and auditing. Journal of AppliedPsychology,65(1):86-3.
Hendar, F., D, Harahap. 2023. The influence of time budget pressure, auditor experience, and auditor competence on audit judgment. Kajian Akuntansi. 24(8): 374-387.
Hsu, C. C., B.A, Sandford. 2007. Technological Forecasting & Social Change, 74(4): 461-476.
Kadous, K., S.J, Kennedy., M.E, Peecher. 2008. The effect of quality assessment and directional goal commitment on auditors' acceptance of client-preferred accounting methods. The Accounting،Review,83(3):771793
Lawshe, C. H. 1975. Personnel Psychology, 28(4), 563-575.
Maegherman, E., K, Ask., R, Horselenberg., P.J, Van Koppen. 2022. Law and order effects: on cognitive dissonance and belief perseverance. Psychiatry, psychology and law, 29(1): 33-52.‌ ‌
Munidewi, I. A. B., U, Ludigdo., A, Djamhuri., W, Andayani. 2024. Role of Affective Neuroscience in Audit Judgement and Decisions Making: A Systematic Literature Review for Auditing Research. Australasian Accounting, Business and Finance Journal, 18(1): 130-147.‌
Narsin, H., A, Jaffar. 2021. Examining the impact of personality traits on conflicts between the auditors and clients relationship management: A mediating model approach. Journal of Education and Health Promotion. 10(5): 246-271.
Northcutt, N., D, McCoy. 2004. Interactive qualitative analysis: A systems method for qualitative research. Sage Publications.
Paino, H., A, Thani., S.I, Zulkarnain. 2017. Dysfunctional audit behaviour: The effect of budget emphasis leadership behavior, and effectiveness of audit review. European Journal of Social Sciences, 21 (3): 436-447.
Palant, J., A.R, Smith., L.M, Johnson. 2017. Optimal sample sizes in qualitative research: A meta-analysis of saturation points. Journal of Qualitative Methods, 12(3): 45-62.
Pelepeychenko, L., Y, Zatsnyi., M, Zaitseva. 2021. Cognitive dissonance as factor of influence in American courtroom discourse. Linguistics and Culture Review, 5(3): 173-186.‌
Ploger, G. W., J, Dunaway., P, Fournier., S, Soroka. 2021. The psychophysiological correlates of cognitive dissonance. Politics and the Life Sciences, 40(2): 202-212.‌
Sariçiçek, R. 2023. The Effect of Dark Personality Traits on The Tendency of Accountants Towards Accounting Fraud. OPUS Journal of Society Research. 4(11): 21-43.
Shafer, W. E., R. S, Simmons. 2018. Social Responsibility, Machiavellianism, and Tax Avoidance: A Study of Hong Kong Tax Practitioners, Accounting, Auditing andAccountability Journal, 21(5): 695-720.
Svanberg, J., P, Öhman. 2016. Auditors' time pressure: does ethical culture support audit quality? Managerial Auditing Journal, 28(7): 572-591.
Uebersax, J. S. 2018. Statistical Methods for Rater Agreement.
Vaidis, D. C., W.W, Sleegers., F, Van Leeuwen., K.G, DeMarree., B, Sætrevik., R.M, Ross., D, Priolo. 2024. A multilab replication of the induced-compliance paradigm of cognitive dissonance. Advances in Methods and Practices in Psychological Science, 7(1): 251-269.
Von der Gracht, H. A. 2012. Technological Forecasting & Social Change, 79(8): 1525-1536.
Wood, E., S.K, Miller. 2021. Cognitive dissonance and disaster risk communication. Journal of Emergency Management and Disaster Communications, 2(01): 39-56.‌
Yahya, A. H., V, Sukmayadi. 2020. A review of cognitive dissonance theory and its relevance to current social issues. MIMBAR: Jurnal Sosial Dan Pembangunan, 36(2): 480-488.‌
Zaki, M., E, Elfar. 2023. The impact of partner perfectionism on audit quality: the mediating role of professional skepticism in the Egyptian context. Journal of Financial Reporting and Accounting. 10(11):125-138.
حسابداری ارزشی و رفتاری
دوره 9، شماره 18
زمستان 1403
صفحه 219-261